Nice Yıllara FED

A�nce FEDa��in kararA�na kA�saca deAYinmek istiyorum. TaperingA� ve 4 trilyon dolarlA�k bilanA�osu arasA�nda asA�l tartA�AYmamA�z gereken konu flow mu stock mu konusu olmalA�dA�r. Yani FED’in alA�mlarA� mA�, yoksa FED’in bilanA�o büyüklüAYü mü etkili oluyor. 1911 yA�lA�nda Irving Fisher The Purchasing Power of Money, its Determination and Relation to Credit, Interest and Crises adlA� kitabA�nda bugün MV=PQ olarak bilinen denklemi oluAYturan isimdir. Yani M= dolaAYA�mdaki para, V= dolaAYA�m hA�zA�, P= fiyatlar ve Q= iAYlem miktarA�. Azimdi bir gA�rüAYe gA�re M’nin yeterince büyük olmasA� yeterlidir, diAYer gA�rüAYe gA�re ise tam iAYlemeyen bir piyasada FED’in varlA�k alA�mlarA� daha önemlidir. Ben stock yani bilanA�o büyüklüAYünün daha önemli olduAYunu düAYünüyorum. Yani FED gaz pedalA�na artA�k daha fazla basmayacak ancak cruise control kullanacak yani sabit duracak.

23 AralA�k 2013 FEDa��in 100. YA�lA�nA� doldurduAYu tarih. DünyanA�n ilk Merkez BankasA� olarak kabul edilebilecek yapA�, bilinenin aksine Bank of England deAYil Wisselbank’tA�r. Bank of Amsterdam olarak bilinen bu bankanA�n ilginA� bir hikayesi var. A�steyen Wikipediaa��dan kolaylA�kla ulaAYabilir. Benim iA�in önemli olan bu banka ilk kurulduAYunda paranA�n sadece a�?saklandA�AYA� bir yapA�yaa�? sahiptir ve iAYin sonunda fiat money kavramA� yani iA�sel deAYerinden daha fazla deAYere sahip olma kavramA�nA�n da net bir AYekilde doAYduAYu yerdir. FEDa��in kuruluAYu 1913 tarihinde olsa da ABDa��de Merkez BankasA� deneyimi 1791 tarihinde baAYlar. Ancak daha A�ncesinde ABDa��nin kurucularA�ndan Jefferson ve Hamilton arasA�nda ülkenin finansal sistemi ve Merkez BankasA�nA�n gerekliliAYi üzerinde ciddi tartA�AYmalar yaAYanmA�AYtA�r. SavaAY sonrasA� borA�lar üzerine A�A�kan tartA�AYmanA�n ardından Hamilton ulusal bir banka kurulmasA� yA�nünde gA�rüAY bildirdiAYi Report of the Secretary of the Treasury on the Public Credity A�belgesinde argümanlarA�nA� AYu AYekilde sA�ralar: a�?DoAYru AYekilde kullanA�lan borA� a�?paranA�na�? yapmasA� gereken her iAYi gA�rür. Ortada daha büyük bir sermaye olduAYundan ticaret geliAYir, tarA�m ve imalat desteklenmiAY olur ve likiditeyi artA�rA�m verimli kullanA�ldA�AYA�ndan genel faiz oranlarA�nA� düAYürür.a�? BaAYkan Washingtona��un da konuya sA�cak bakmasA� ile diAYer cephenin lideri Jefferson Opinion on the Constitutionality of Establishing a National Bank adlA� karAYA�t gA�rüAYünde A� bir Merkez BankasA�nA�n yetkileri itibarA� ile kongrenin bile üzerinde olacaAYA�nA� ve bA�yle bir durumun ülkede ayrA�calA�klA� bir kesimin doAYuAYuna neden olacaAYA�nA� savunmuAYtur . A�A� AzavaAYta olduAYu gibi burada da tarA�ma dayalA� Güney ve sanayileAYen Kuzey arasA�nda ekonomik A�A�kar A�atA�AYmasA� vardA�r. Zira tarA�ma baAYA�mlA� eyaletler mevsimsel olarak dalgalanan kredi taleplerinde kontrolün bankalara bA�rakA�lmasA� fikrine her zaman muhalefet etmiAYtir. SonuA� olarak 25 Azubat 1791a��de First Bank Of United States 20 yA�llA�k bir süre iA�in kurulmuAY ardından Second Bank of United States o dA�nemin BaAYkanA� Andrew Jackson tarafA�ndan süresi uzatA�lmadA�AYA�ndan tarihe karA�AYmA�AYtA�r.

1873 ve tamamen J. P. Morgana��A�n kiAYisel aAYA�rlA�AYA� ile A�A�zülen 1907 krizinden sonra ABDa��nin elitleri ve politikacA�larA�n büyük kA�smA� artA�k bir merkez bankasA�nA�n kaA�A�nA�lmaz olduAYunu düAYünmeye baAYlar. J.P. Morgan bu kriz sA�rasA�nda tüm bankacA�lar (ve ayaAYA�na A�aAYA�rdA�AYA� Hazine BakanA�nA�) ofisinde toplamA�AY, krizin bir likidite mi yoksa batA�k (liquidity-insolvency) banka krizi mi olduAYunu araAYtA�rmA�AY ardından gerekli likiditeyi saAYlamA�AYtA�r. PiyasayA� sakinleAYtirmek iA�in a�?aA�A�AYa satan borsacA�larla daha sonra hesaplaAYacaAYA�nA�a�? da aA�A�kA�a sA�yleyerek bu grubun A�nüne geA�miAYtir. 1908a��de SenatA�r Aldricha��in baAYkanlA�AYA�nda bu krizi araAYtA�ran komite bir MBa��nin eksikliAYini tespit eder. Ancak A�nceki A�rneklerin aksine bu banka tek bir merkezde olmayacak ve yA�netimde iAY adamlarA�, bankacA�lar ve politikacA�larA�n atayacaAYA� isimler olacaktA�r. SenatA�r Aldricha��in ilk tasarA�sA� kabul edilmez. Ancak birkaA� yıl sonra verilen tasarA� kA�l payA� kabul edilecektir. A�yle ki Missouri senatA�rü James A. Reed sayesinde kabul edildiAYi iA�in Missouri 2 Federal Rezervine sahip tek eyalettir. 12 merkez bulunmasA�nA� isteyen diAYer bir senatA�r Glassa��in seA�im Bölgesinin baAYkenti Richmond da sadece bu nedenden dolayA� FEDa��e ev sahipliAYi yapar. FED 1913a��te enflasyon ve işsizlikle savaAYmak iA�in kurulmamA�AY sadece banka krizlerini yumuAYatmak ve likidite saAYlayA�cA�sA� olmak iA�in var edilmiAYtir. YukarA�da bahsettiAYim neden ve kaygA�larla da A�zeldir. Ne politikacA�lar, ne iAY adamlarA� ne de bankacA�lara aittir. FED’in sahibi kim konusu heyecanlA� ve rating getirdiAYinden biraz daha devam etmek istiyorum. Her bA�lgede hissedarlar yA�netim kurulunun 9 üyesinden baAYkan da dahil olmak üzere 6’sA�nA� seA�er. Azimdi heyecanlA� kA�sma geliyorum, FED’in bankacA�lA�k karteli tarafA�ndan kontrol edildiAYi bA�lümüne. NY FED, büyükten küA�üAYe olmak üzere,A� 1983 tarihli bir A�alA�AYmaya gA�re (doAYruluAYu elbette tartA�AYA�lA�r, A�alA�AYma FED dokümanlarA�na dayandA�AYA�nA� iddia ediyor) bir kA�smA� bugün satA�n alA�nmA�AY ve birleAYmiAY olan AYu bankalara aittir:A�Citibank, Chase Manhatten, Morgan Guaranty Trust, Chemical Bank, Manufacturers Hanover Trust, Bankers Trust Company, National Bank of North America, and the Bank of New York . O tarihte bu bankalarA�n hissesi 63%yi buluyordu. Bu bankalarA�n hissedarlarA�na baktA�AYA�nA�zda ise bazA� AvrupalA� (Londra) isimler ve bA�yle yazA�larA�n olmazsa olmazA� Rothschild A�A�kar. FEDa��in kendi aAYzA�nda FEDa��in yapA�sA� AYu AYeklidedir:A�FED hisseleri konusunu biraz daha detaylandA�rmam gerekirse AYunlarA� sA�yleyebiliriz. 12 BA�lgesel FED vardA�r ve üye bankalar bu FED’lerin sahibidir.A�Hisseler satA�lmaz, trade edilemez ve teminat olarak kullanA�lamaz (tam doAYru olmasA� iA�in max 25KlA�k miktar satA�labilir ama oy hakkA� yoktur). SA�z konusu bankalara 6% temettü A�denir. A�rneAYin geA�tiAYimiz aylarda FED’in karA�ndan ve bunun Hazineye transferinden bahsetmiAYtim. Bu kardan temettü de A�dendi (1.5 bn dolar).

Tabii FED’den bahsederken Nelson Aldrich veA� Jekyll AdasA� toplantA�larA� ile Titanic buz daAYA�na A�arptA�AYA�nda “iA�kime buz istemiAYtim ama bu biraz abartA�lA� oldu” dediAYi rivayetA� edilen Astor ve Guggenheim, Strauss gibi FED (aslA�nda Aldrich Act olacak) karAYA�tA� elitlerin “A�ldürülmesi “(bir de J.P. Morgan’A�n gemide A�zel süiti olduAYunu ancak Fransa’da kalmayA� tercih ettiAYini ve Vanderbit’in de gemiye binmediAYini sA�ylersem tadA�ndan yenmez) gibi konulara deAYinmeden olmaz. Ama ben o dA�nemde yaAYayan yani bir merkez bankasA�z hayatA� bile muhalif politikacA�larA�n cümlelerini paylaAYmak istiyorum:

Some people think that the Federal Reserve Banks are United States Government institutions. They are private monopolies which prey upon the people of these United States for the benefit of themselves and their foreign customers; foreign and domestic speculators and swindlers; and rich and predatory money lenders.a�? Bu sert kelimeler Temsilciler Meclisi BankacA�lA�k ve Para komitesi baAYkanA� ve FED muhalifi Louis Thomas McFadden’a aittir.

FED’in kuruluAYuna muhalefet eden bir diAYer isim de 1907-1917 yA�llarA� arasA�nda Temsilciler Meclisi üyesi ve ünlü havacA� Charles Lindbergh’nA�n babasA� C. August Lindbergh’dir. A�yle ki FED üyeleri Warburg ve (FED’in 2. baAYkanA� olacak) Harding’in anayasayA� deAYiAYtirme suA�undan yargA�lanmasA� iA�in A�nergeler vermiAYtir. Lindbergh’e gA�re “This [Federal Reserve Act] establishes the most gigantic trust on earth. When the President Woodrow Wilson signs this bill, the invisible government of the monetary power will be legalized….the worst legislative crime of the ages is perpetrated by this banking and currency bill

YazA�yA� günümüzden önemli bir ismin merkez bankalarA� ile ilgili gA�rüAYü ile bitirmek istiyorum. BakA�nA� FED baAYkanA� Paul Volcker A�ne diyor: a�?Indeed, to someextent, central banks were looked upon and created as a means of financing the government, which I do not think people have in mind when thinking about central banking today. The Federal Reserve itself was not established until 1913; the Bank of Italy, later than that; the Bank of Switzerland, not much before that; the Bank of Canada, in the 1930sa��… And if you say a central bank is essential to a market economy, I have to ask you about Hong Kong, which has no central bank at all in the absolute epitome of a free market economy. Yet it does quite well in terms of economic growth and stability. So the question remained in my minda��.. There are other potentially more effective ways to get a handle on inflation than a central bank. A central bank might be attractive to those here, many of whom are central bankers. But it is not the only way you can deal with inflation. In fact, as you well know, a central bank can become an engine of inflation rather than the reverse.a�?a�?

Komplo teorilerinden, müdahalesiz bir piyasa hayal edenlerden veya MB’leri olmazsa olmaz kabul eden hangi gA�rüAYten olursanA�z olun FED sA�ra dA�AYA� bir vakadA�r. 100. yA�lA�nA� kutlayan bu kurumun bir 100 yıl daha yaAYayacaAYA�ndan AYüpheliyim ancak A�nümüzdeki 5 yıl içinde çok daha A�nem kazanacaAYA�ndan ve geliAYmelerin tam merkezinde olacaAYA�ndan hiA� AYüphem yok. A�ünkü muazzam bir deAYiAYim dA�nemine giriyoruz.

Azant Manukyan

Müdür | Uluslararası Piyasalar

BorA� Limitine Hukuki BakA�AY

AslA�nda 2011-12 döneminde çok yoAYun tartA�AYA�lan ve AYimdi de geri dA�nüAY yapan hukuki bir konuyu A�zetlemek istiyorum.

BorA� tavanA� yükseltilmezse ne olacak? Finans piyasalarA�na yA�nelik raporlarA� okuduAYunuzda cevap basit: Teknik default sA�z konusu olabilir.

Ancak hukuk aleminde giriAYte de belirttiAYim gibi yaklaAYA�k 2 yA�ldA�r süren bir tartA�AYma var. Konu üzerine A�eAYitli kaynaklar var ancak her alternatifi deAYerlendirmesi ve sA�züm meclisten dA�AYarA� hukukA�ular arasA�ndaA�A�az rastlanan bir AYekilde, kendi gA�rüAYünü net bir AYekilde sA�ylemesi aA�A�sA�ndanA�AYunu tavsiye edebilirim.

A�alA�AYmanA�n 22. sayfasA�nda (fotokopi olarak 1196) limitin artmamasA� durumunda baAYkanA�n gA�revi aA�A�sA�ndanA� bir trlimma ile karAYA� karAYA�ya kalacaAYA� belirtiliyor. Nedir bu? BaAYkanA� baAYlayan 3 yasa var; harcama yasasA�, vergilendirme yasasA� ve borA� tavanA� yasasA�. Yani yasa Obama’yA� kongreden aldA�AYA� yetkiye uygun harcama yapmasA�nA�, kongreden aldA�AYA� yetki ile vergiA�toplamasA�nA� ve kongrenin uygun gA�rdüAYü miktarda borA�lanmasA�nA� A�n görüyor. Bu durumda (A�alA�AYmadaki A�rneAYi kullanA�yorum ama AYu anda yaAYanan bu) kongre baAYkana vergi gelirlerinden 1 trilyon dolar daha fazla harcama yapmasA� yetkisi verdiAYinde ve borA�lanma tavanA�na sadece 500 bin dolar varsa, BaAYkan bu 3 yasadan birine aykA�rA� hareket etmek durumunda kalacak. 14-4 maddesini kullanarak limiti doAYrudanA�by-pass edebileceAYini düAYünenler de var ancak anladA�AYA�m kadarA� ile bu yaygA�n bir gA�rüAY olmadA�AYA�ndan paylaAYmA�yorum. Ancak bu madde aAYaAYA�da yaptA�AYA�m sA�ralamanA�n dayandA�rA�ldA�AYA� madde olmasA� aA�A�sA�ndan A�nem taAYA�yor.A�Cornell University Law School / Legal Information Institute /U.S Constitution / 14th Amendment

Bu durumda Obama ilk maddeyi yerine getirmezse cari durumda yaklaAYA�k 600 bn dolar daha az harcama yapmasA� gerekecek. HarcamalarA� Kongreye sormadan azaltmasA� zaten kanunsuz. BA�yle bir kA�sA�ntA� ABD ve dünya ekonomisini doAYrudan resesyona sokacaAYA� gerA�eAYini bir kenara bA�rakA�rsak asA�l soru hangi kalemler kA�sA�lacak? Hangisi kA�sA�lA�rsa kA�sA�lsA�n bir anda davalarA�n yaAYacaAYA�ndan hiA� AYüphe yok. GA�revden alA�nmasA� bile sA�z konusu olabilir.

HarcamalarA� ve yükümlülükleri yerine getirmek iA�in kendi kararA� ile vergileri arttA�rmasA� kimse tarafA�ndan mümkün gA�rünmüyor. Zira bu ABD baAYA�msA�zlA�k savaAYA�nA�n A�A�kA�AY nedeni ve kongrenin 1 numaralA� yetkisi.

A�Bu durumda hukukA�ulara gA�re A�iAYnenmesi en makul yasa borA� limiti olmak durumunda. YasadA�AYA� bir hareket olduAYundan BaAYkan yine sorun yaAYayacak ve hatta TM tarafA�ndan gA�revden alA�nmak istenebilir. Yazarlar iAYlerin çok kA�tüye gitmesi ve piyasalarA�n bu duruma aAYA�rA� tepki vermesi durumunda ise diAYer iki alternatif arasA�nda bir seA�im yapmA�AY.Ve vergi artA�AYA�nA�n daha az tehlikeli olduAYu gA�rüAYüne varmA�AYlar. Zira bu madde de 14-4’e aykA�rA� düAYmüyor daha doAYrusu 14-4’ün uygulanmasA�na olanak saAYladA�AYA�ndan 2. makul alternatif.

Elbette mantA�k son anda tavanA�n yeniden yükseltileceAYini A�n görüyor. Ancak yükseltilmezse bile genel gA�rüAY olan ABD’nin default edeceAYi gA�rüAYünun gA�rüAYlerden sadece birisi olduAYunu ve baAYka bir dünyada çok farklA� bir tartA�AYmanA�n yapA�ldA�AYA�nA� da paylaAYmak istedim. Bu dünyada default en düAYük ihtimalli senaryo olarak gA�rülüyor aslA�nda.

Azant Manukyan

Müdür | Uluslararası Piyasalar