Trump ve Ticaret

22trumpbizsub-articlelarge

Noel nedeni ile piyasalarA�n kapalA� olmasA�ndan faydalanarak Trumpa��A�n dA�AY ticaret yaklaAYA�mA� üzerine kA�sa bir analiz paylaAYmak istiyorum. BaAYkanlA�AYA� kazanmasA� ile beraber bir anda en çok kullanA�lan kelimeler arasA�na giren a�?ticaret savaAYlarA�a�? akla hemen Smoot-Hawley yasasA�nA� getiriyor. TarA�m sektA�rünü ithalattan korumak iA�in atA�lan adA�mlarA�n bir anda pek çok sektA�rde gümrük duvarlarA�nA�n yükseltilmesi ile son bulan yasanA�n 1929 depresyonuna olan katkA�sA� halen tartA�AYA�lA�r (ve gerA�ekte iddia edildiAYi kadar bir katkA�sA� da olmamA�AYtA�r)

2012-13 gibi a�?kur savaAYlarA�a�? deyiminin, ki A�yle bir savaAY yoktu, popüler olduAYu günlerde yaptA�AYA�m sunumlarda aAYaAYA�daki tablolarA� kullanarak 1930a��lara paralellik kurmanA�n o kadar da basit olmamasA� gerektiAYini paylaAYA�yordum. O dA�neme fazla deAYinmek istemiyorum ancak 3 tablo paylaAYacaAYA�m. Birincisi 1923-38 döneminde 10%’dan büyük devalüasyon sayA�sA� ve gerA�ekleAYtiren ülkeler.

deval

2. Grafik gümrük vergisinin A�eAYitli dA�nemlerde seyri…

gu%cc%88mru%cc%88k-duvarlari

3. Grafik de ticaret hacminin seyri. Muhtemel Smooth-Hawley ve 1929 benzetmelerini yine çok duyacaksA�nA�z. A�A�eriAYini kontrol etmekte fayda var…

ticaret

Gelelim Trumpa��A�n yaklaAYA�mA�na. Buradan sonra yazacaklarA�m Trump ekibinin hazA�rladA�AYA� dokümanlarA� (global tedarik zinciri vs konularA�na pek girmemiAYler veya bugüne kadar o konuya deAYinen bir Trump A�alA�AYmasA� gA�rmedim)A�A� baz alarak yazA�ldA�AYA�ndan mantA�klA� veya doAYru olup olmadA�klarA�na deAYinmeyeceAYim. OnlarA�n gA�zünden dünyaya bakmaya A�alA�AYA�yoruz. Ana taslak geA�en hafta ticaret konusunun baAYA�na geA�en Peter Navarro ve yine yA�netimde bulunan Wilbur Ross tarafA�ndan yazA�ldA�AYA� iA�in ciddiye almaya mecburuz.

Trump yA�netimine gA�re A�ina��in 2001 yA�lA�nda DTOa��ya kabul edilmesine kadar her AYey doAYal akA�AYA� içinde hareket ediyordu. Ancak A�ina��in de A�rgüte katA�lmasA� ile 1999-2003 döneminde ABDa��den A�ina��e olan doAYrudan yatA�rA�mlar ortalama 1.6 bn dolar düzeyinde seyrederken 2004-2008 döneminde rakam 6.4 bn dolara A�A�ktA�. ABD mal ticaretinde 800 bn dolar eksi verirken hizmetlerde de 300 bn dolar artA� veriyor. Yani 500 bn dolarlA�k bir ticaret aA�A�AYA� sA�z konusu. Bu aA�A�k küA�üldüAYünde Yeni Normal olarak tanA�mlanan 2-2.5% aralA�AYA�nda büyümenin de eski seviyeleri olan 3-3.5%a��e taAYA�nmasA� sA�z konusu olacaktA�r. Aradaki fark hem 2 mn yeni istihdam hem deA� imalat bazlA� istihdamdan bahsettiAYimiz iA�in yüksek ücretler anlamA�na geliyor. 1977 yA�lA�nda imalat istihdamA�nA�n payA� 22% olurken AYu anda 8% ve bunu sadece otomasyona baAYlamak doAYru olmaz. Almanya veya Japonya gibi otomasyonda ileri aAYamalardaki ülkelerde imalat istihdamA�nA�n oranA� 20% ve 17% seviyesinde seyrediyor.

Bu noktada sorunlardan bir tanesi olarak 35%lik kurumlar vergisi gA�rünüyor. OranA�n yüksekliAYi Şirketlerin ABDa��den kaA�masA�na neden oluyor.GOPa��un vergi tasarA�sA�ndan aldA�AYA�m veriye gA�re 1960 yA�lA�nda dünyanA�n en büyük 20 global Şirketinin 17a��si ABDa��de genel merkeze sahipken 2015a��te sayA� sadece 6. Trumpa��A�n A�nerisi 15% vergi, GOPa��un A�nerisi ise 20%. AynA� zamanda parti vergilendirmenin karA�n oluAYtuAYu veya Şirket merkezinin bulunduAYu bA�lgeye baAYlA� olarak deAYil satA�AY gerA�ekleAYtiAYi bA�lgeye gA�re olmasA�nA� savunuyor. Yani ithalatA�A� ve ihracatA�A� 2 Şirketin a�?karA�a�? farklA� vergilendirilecek.

Gelelim bir anda kontrolden A�A�kmasA� muhtemel A�atA�AYma konusuna. VAT yani KDV ve WTO yani DTO kurallarA�. Normal koAYullarda X ülkesi Y ülkesine bir ihracatta bulunduAYunda KDV gümrükte geri A�deniyor olsa da Y ülkesinin uyguladA�AYA� KDV ile yerel bir ürün ve ithal ürün arasA�nda vergilendirme aA�A�sA�ndan bir fark olmuyor. DolayA�sA� ile DTO aA�A�sA�ndan milli üreticiyi desteklerken yabancA� üreticiyi kA�steklemek gibi bir durum sA�z konusu deAYil. Bu arada ABDa��de bizde ve dünyanA�n pek çok ülkesinde olduAYu hali ile federal birA� KDV yoktur. Azirketler aA�A�sA�ndan KDV herhangi bir rekabet avantajA� yaratmazken kurumlar vergisi daha düAYük olan Şirket her 1 dolardan daha fazla kar edeceAYinden teorik olarak daha da fazla yatA�rA�mda bulunabilir ve istihdam saAYlayabilir.

CumhuriyetA�ilerin ve Trumpa��A�n bu konuda birbirinden biraz farklA� ama hedefi aynA� olacak AYekilde bazA� teklifleri var. A�rneAYin:

ABD menAYeli bir Şirketin 1 dolarlA�k üretiminin 60 centi maliyet daha doAYrusu iAYgücü maliyetinden kaynaklanA�yor olsun. Bu durumda yurt içinde üretim yapan bu ABDa��li Şirkete uygulanacak vergi (KDV veya adA� her neyse) kalan 40 cent üzerinden olmalA�. 20%lik bir KDV uygulandA�AYA�nA� var sayalA�m. SatA�AY fiyatA�nA�za yansA�ttA�AYA�nA�zda 1.08 dolar olacaktA�r. A�thal bir üründe ise vergi tam fiyat üzerinden iAYletileceAYinden 1.20 dolara yükselecek.A� Bu tip bir vergilendirme doAYal olarak ABDa��li üreticiyi yeniden yurt iA�ine A�ekerken istihdama da ciddi bir destek verecektir. Ancak yukarA�da paylaAYtA�AYA�m A�rneAYe oranla çok farklA� olduAYunu zaten görüyorsunuz. Bu durumda WTO ile A�atA�AYma kaA�A�nA�lmaz. Bu noktaya aAYaAYA�da deAYineceAYim.

Trumpa��A�n teklifine geA�meden A�nce Trump ekibinin DTOa��ya bakA�AYA�na bir gA�z atalA�m. 1995a��te kurulan ve 164 üyeye sahip A�rgüt IMF veya diAYer 2DS yapA�lanmalarA�ndan farklA� olarak her üyenin eAYit sA�z hakkA�na sahip olduAYu bir yapA�ya sahip. Ve bu durum ABDa��nin hoAYuna gitmiyora�� ABDa��de KDV yerine gelir vergisi uygulamasA�nA�n yürürlükte olmasA� ve fakat pek çok diAYer üye ülkede KDV uygulamasA� olmasA�nA� haksA�zlA�k olarak görüyorlar. A�yle ki Almanyaa��da 19%, A�in ve Meksikaa��da 17% ve 16% olarak uygulanan KDV sA�z konusu ülke ihracatA�A�larA�na geri A�denirken ABDa��li bir ihracatA�A�nA�n ürünü pazara girdiAYinde uygulanA�yor.A� Bu durumda ABDa��den deAYil de A�ina��den ihracata giriAYmek bir ABD Şirketi aA�A�sA�ndan da daha karlA�. Aksi durumda bir ABD Şirketi A�r. Danimarkaa��nA�n sosyal harcamalarA�na katkA�da bulunuyor.

meksika

YukarA�da ABD-Meksika ticaret dengesini görüyorsunuz 1993 yA�lA�na kadar denge a�? dengedea�?A� NAFTA sonrasA� ile ABD aleyhine patlA�yor. Bu sA�rada NAFTA A�ncesi 10% olan KDV anlaAYma ile beraber A�nce 15% sonra 16%a��ya yükseltiliyor. Böylece ABDa��li üretici Meksikaa��ya kayA�yor, karA� daha da artA�yor ancak ABD iAYA�isi aA�A�sA�ndan iAYler daha da kA�tüleAYiyor ( Trumpa��A�n kampanyasA�nda vurguladA�AYA� bu noktayA� ister popülizm ister yabancA� düAYmanlA�AYA� olarak deAYerlendirir ABD orta sA�nA�fA�na hitap eden bir sA�ylemdi ve Clinton ile NYT konunun farkA�nda bile deAYildi.)

CumhuriyetA�iler ve Trump hükümetinin tartA�AYtA�AYA� A�A�zümlerden bir diAYeri de yatA�rA�mlarA�namortize edilmesinin zamana yayA�lmasA� uygulamasA�nA�n sona erdirilerek hemengerA�ekleAYtirilmesi. Ve aynA� zamanda faiz A�demeleri de masraf olarak muhasebeleAYtirilmeyecek. Böylece yatA�rA�mA�n finansmanA� borA�tan A�A�kartA�larak sermaye piyasalarA�na yA�nlendirilecek yani a�?equity over debt financinga�? .

Normal koAYullarda a�?vergia�? tüketim alA�AYkanlA�klarA�nA� deAYiAYtirmediAYi sürece ticaret aA�A�AYA� gibi yapA�sal bir sorunu A�A�zemez. YukarA�daki uygulamalara geA�ildiAYinde bir süre sonra ABD dolarA� deAYer kazanmaya baAYlayacak ve ithal ürünler ucuzlayacaAYA� iA�in yeniden talep gA�recektir.A� AslA�nda aynA� durum ticaret aA�A�AYA� verdiAYi iA�in ABD dolarA�nA�n zayA�flamasA� AYeklinde de vuku bulmalA� (sene baAYA�nda Euroa��nun deAYer kazanacaAYA�nA� iddia eden analizlerin temelinde de bA�lgenin cari fazla veriyor olmasA� vardA�)A� . A�AYte bu noktada Prof. Navarro 10 yA�lA� aAYkA�n süren bir ticaret aA�A�AYA�nA�n nasA�l dengelenemediAYi sorusuna cevap arA�yor. Zira serbest kur rejimi aA�A�k ticarete konu olan iki ülke arasA�ndaki yapA�sal farklA�lA�klarA� yansA�tmalA� ve bir noktada ticaret aA�A�AYA� sona ermeli (deAYer kur deAYer kaybedeceAYinden). Ancak 1- Kur manipülasyonu (ki bunu A�ina��e sA�ylüyor ancak Almanyaa��nA�n EB üyelerini sA�mürdüAYünü de yazmA�AY) 2-Merkantalist ticaret politikalarA� 3- ABD aleyhine dizayn edilmiAY olmasA�na rağmen imzalanmA�AY (kim imzalA�yor? Tabii ki Bill Clinton ve Demokratlar) ticaret anlaAYmalarA� nedeni ile standart ekonomi denklemleri A�alA�AYmA�yor.

A�zetle Trump ve GOPa��un ticaret konusuna yaklaAYA�mA� ve düAYünceleri bu AYekilde. GA�reve gelir gelmez executive orderla 5% ithalat vergisi uygulamaktan yukarA�da paylaAYtA�AYA�m daha komplike kurallara kadar bir sürü tasarA� masada duruyor. Benzer bazA� vergiler A�r. 1971 yA�lA�nda uygulanmaya koyulmuAY olsa da 2002 yA�lA�nda WTO baskA�sA� ile kaldA�rA�lmA�AYtA�. Bu kez WTO neden farklA� davransA�n ki?

Trump ekibine gA�re zaten ABD aleyhine bir ticaret savaAYA� yaAYanA�yor. ABD dünyanA�n en büyük ithalatA�A�sA� ve 3. büyük ihracatA�A�sA� olduAYuna gA�re tüm ticaret anlaAYmalarA�nA� ve WTO kurallarA�nA� tartA�AYmaya aA�abilir ve yeniden düzenlenmesini saAYlayabilir. Bu iyi ve hepimizin umduAYu senaryo. Azayet gerA�ekleAYmez ise yeni vergilendirmeler vs uygulamaya koyulabilir ki o zaman zaten krizden sonra çok düAYük bir hA�zda büyüyen global ticaret darbe alabilir. Ancak Trump A�zellikle A�in Komünist Partisinin cari ekonomi dinamiklerinde bunu gA�ze alamayacaAYA�nA� düAYünüyor.

Genel hatlarA� ile yukarA�da bahsettiAYim uygulamalarA�n nasA�l bir etki yaratacaAYA� tartA�AYmalA�. A�rneAYin DB paylaAYtA�AYA� bir raporda Dolar pozitif ve enflasyonu yükseltici bir etkiden bahsederken Prof. Navarro sA�z konusu politikanA�n istihdam yaratacaAYA�nA�, yatA�rA�mlar üzerinden verimliliAYi artA�racaAYA�nA� ve diAYer uygulamalar sayesinde (enerji vs) alA�m gücü artA�AYA� ve daha düAYük fiyatlar sA�z konusu olacaAYA�nA� iddia ediyor.

KalA�cA� enflasyon konusu üzerine daha fazla A�alA�AYmak gerek (Walmartta fiyatlarA�n yükseleceAYi kesin) ama Dolarda kuvvetlenme konusunda ben de hem fikirim.

Azant Manukyan

Müdür | Uluslararası Piyasalar Hisse Senedi ve Türev

unnamed

Bir Cevap Yazın