BorA� Limitine Hukuki BakA�AY

AslA�nda 2011-12 döneminde çok yoAYun tartA�AYA�lan ve AYimdi de geri dA�nüAY yapan hukuki bir konuyu A�zetlemek istiyorum.

BorA� tavanA� yükseltilmezse ne olacak? Finans piyasalarA�na yA�nelik raporlarA� okuduAYunuzda cevap basit: Teknik default sA�z konusu olabilir.

Ancak hukuk aleminde giriAYte de belirttiAYim gibi yaklaAYA�k 2 yA�ldA�r süren bir tartA�AYma var. Konu üzerine A�eAYitli kaynaklar var ancak her alternatifi deAYerlendirmesi ve sA�züm meclisten dA�AYarA� hukukA�ular arasA�ndaA�A�az rastlanan bir AYekilde, kendi gA�rüAYünü net bir AYekilde sA�ylemesi aA�A�sA�ndanA�AYunu tavsiye edebilirim.

A�alA�AYmanA�n 22. sayfasA�nda (fotokopi olarak 1196) limitin artmamasA� durumunda baAYkanA�n gA�revi aA�A�sA�ndanA� bir trlimma ile karAYA� karAYA�ya kalacaAYA� belirtiliyor. Nedir bu? BaAYkanA� baAYlayan 3 yasa var; harcama yasasA�, vergilendirme yasasA� ve borA� tavanA� yasasA�. Yani yasa Obama’yA� kongreden aldA�AYA� yetkiye uygun harcama yapmasA�nA�, kongreden aldA�AYA� yetki ile vergiA�toplamasA�nA� ve kongrenin uygun gA�rdüAYü miktarda borA�lanmasA�nA� A�n görüyor. Bu durumda (A�alA�AYmadaki A�rneAYi kullanA�yorum ama AYu anda yaAYanan bu) kongre baAYkana vergi gelirlerinden 1 trilyon dolar daha fazla harcama yapmasA� yetkisi verdiAYinde ve borA�lanma tavanA�na sadece 500 bin dolar varsa, BaAYkan bu 3 yasadan birine aykA�rA� hareket etmek durumunda kalacak. 14-4 maddesini kullanarak limiti doAYrudanA�by-pass edebileceAYini düAYünenler de var ancak anladA�AYA�m kadarA� ile bu yaygA�n bir gA�rüAY olmadA�AYA�ndan paylaAYmA�yorum. Ancak bu madde aAYaAYA�da yaptA�AYA�m sA�ralamanA�n dayandA�rA�ldA�AYA� madde olmasA� aA�A�sA�ndan A�nem taAYA�yor.A�Cornell University Law School / Legal Information Institute /U.S Constitution / 14th Amendment

Bu durumda Obama ilk maddeyi yerine getirmezse cari durumda yaklaAYA�k 600 bn dolar daha az harcama yapmasA� gerekecek. HarcamalarA� Kongreye sormadan azaltmasA� zaten kanunsuz. BA�yle bir kA�sA�ntA� ABD ve dünya ekonomisini doAYrudan resesyona sokacaAYA� gerA�eAYini bir kenara bA�rakA�rsak asA�l soru hangi kalemler kA�sA�lacak? Hangisi kA�sA�lA�rsa kA�sA�lsA�n bir anda davalarA�n yaAYacaAYA�ndan hiA� AYüphe yok. GA�revden alA�nmasA� bile sA�z konusu olabilir.

HarcamalarA� ve yükümlülükleri yerine getirmek iA�in kendi kararA� ile vergileri arttA�rmasA� kimse tarafA�ndan mümkün gA�rünmüyor. Zira bu ABD baAYA�msA�zlA�k savaAYA�nA�n A�A�kA�AY nedeni ve kongrenin 1 numaralA� yetkisi.

A�Bu durumda hukukA�ulara gA�re A�iAYnenmesi en makul yasa borA� limiti olmak durumunda. YasadA�AYA� bir hareket olduAYundan BaAYkan yine sorun yaAYayacak ve hatta TM tarafA�ndan gA�revden alA�nmak istenebilir. Yazarlar iAYlerin çok kA�tüye gitmesi ve piyasalarA�n bu duruma aAYA�rA� tepki vermesi durumunda ise diAYer iki alternatif arasA�nda bir seA�im yapmA�AY.Ve vergi artA�AYA�nA�n daha az tehlikeli olduAYu gA�rüAYüne varmA�AYlar. Zira bu madde de 14-4’e aykA�rA� düAYmüyor daha doAYrusu 14-4’ün uygulanmasA�na olanak saAYladA�AYA�ndan 2. makul alternatif.

Elbette mantA�k son anda tavanA�n yeniden yükseltileceAYini A�n görüyor. Ancak yükseltilmezse bile genel gA�rüAY olan ABD’nin default edeceAYi gA�rüAYünun gA�rüAYlerden sadece birisi olduAYunu ve baAYka bir dünyada çok farklA� bir tartA�AYmanA�n yapA�ldA�AYA�nA� da paylaAYmak istedim. Bu dünyada default en düAYük ihtimalli senaryo olarak gA�rülüyor aslA�nda.

Azant Manukyan

Müdür | Uluslararası Piyasalar

Siyaset gündemden düAYmez

Kerry'nin gaf olarak mA� yoksa Temsilciler Meclisia��nden destek bulamayacaAYA� anlaAYA�lan Obama'yA� kurtarmak iA�in mi sA�ylediAYi belli olmayan sA�zlerin Ruslar tarafA�ndan derhal kullanA�lmasA�nA�n ardından, Suriye sorunu bir süre iA�in halA� altA�na A�ekilecektir.

Ancak A�nümüzde ciddi bir siyasi takvim olmayA� sürdürüyor:

A�talya'da Berlusconi'nin kaderini netleAYtirecek gA�rüAYmeler sürüyor. Bu yazA� yazA�ldA�AYA� sA�rada Berlusconia��nin bir video mesajA� yayA�nlayarak her durumda hükümete desteAYini sürdüreceAYini aA�A�klayacaAYA� konuAYuluyordu. Aksi bir durumda A�talya siyaseti ciddi anlamda karA�AYabilir.

Zaten son 2 haftada A�talyan bonolarA�nA�n getiri olarak A�spanyol bonolarA�nA� aAYmasA�nA�n temelinde de bu korku var.

ABD'de bütA�e ve borA�lanma limiti konularA� teorik olarak eylül sonu ve ekim ortasA�na kadar halledilmeli. ABD zaten MayA�s ayA�nda 16.7 trilyon dolarlA�k limiti doldurmuAYtu. Ancak ek A�nlemlerle, CR uygulamasA� sayesinde operasyonel haldeydi. Bakan Lew Ekim ortasA�nda eldekiA�imkanlarA�n biteceAYini aA�A�kladA�. 2014 seA�imleri nedeni ile bu kez çok daha zor geA�ecek bir tavan tartA�AYmasA� sA�z konusu. BütA�ede ise 85 milyar dolarlA�k otomatik kesintilerin iA�eriAYi ile ilgili kavgalar baAYta olmak üzere Obamacare vs. ciddi tartA�AYma konusu. 22 Eylül'de Almanya'da secimler yapA�lacak. Anketlerde Merkel yani CDU/CSU ve FDP 45% civarA�nda A�nde gA�rünüyor. Ancak SPD/YeAYillerA� 36% ve komünist eAYilimli Linte 8% ile yani 44% ile hemen arkasA�nda. Merkel'in tanA�mA� ile kA�zA�l-kA�zA�l-yeAYil koalisyona karAYA� saflar sA�kA� tutulmalA�. Ancak SPD Linke ile koalisyona çok sA�cak bakmadA�AYA�nA� sA�ylüyor (A�rneAYin NATO'dan A�A�kmak gibi talepleri var).

Merkel'in kaygA� duymasA�nA�n bir nedeni ile yeni kurulan ve AYu anda mecliste olmayan AfD (Almanya iA�in alternatif) partisi. Parti 4% civarA�nda ve 5% oy alabilirse meclise girecek. Bu durumda Merkel hükümet kurmak iA�in SPD'ye bile ihtiyaA� duyabilir ki, baAYbakan olarak kalA�r ancak zor bir koalisyon olur. BazA� analistler SPDa��nin ilk baAYta CDU ile koalisyon kurabileceAYini ancak daha sonra eyalet bazA�nda gA�rünen A�rneklerde olduAYu gibi sol bir hükümet veya azA�nlA�k hükümetine geA�mek isteyebileceAYini sA�ylüyor. AfD'nin tabanA� aslA�nda Merkel'in tabanA� ile aynA� ancak anti Euro daha doAYrusu anti bail out (ülkeleri/bankalarA� kurtarma operasyonu) kesimin ayrA�lmasA�ndan oluAYuyor.

Merkel bunu bildiAYi iA�in konuAYmalarA�nda hep KKY koalisyonunun enselerinde olduAYunu sA�ylüyor. A�zellikle Almanya seA�imleri nedeni ile FOMC sonrasA� parite ne olur sorusunu cevaplamak zor. Zira kiminle konuAYsanA�z Avrupa'da her AYey Alman secimler nedeni ile ertelenmiAY durumda,sonrasA�nda masaya konulacak diyor.

Azant Manukyan

Müdür | Uluslararası Piyasalar

zp8497586rq

Kahraman Merkez küresel dalgaya karşı…

Geçtiğimiz haftaya  gelişmekte olan ülke piyasalarındaki sert satış dalgasına rağmen Merkez Bankası Başkanı Erdem Başçı’nın para politikasında ilave sıkılaşmaya gitmeyecekleri ve Başkan Obama’nın kimyasal silah kullanan Esat hükümetine askeri müdahale yapacakları açıklamaları damgasını vurdu.

Küresel risklerin artması nedeniyle gelişmekte olan ülkelerdeki yatırımlarından daha yüksek getiri talep eden yatırımcılar Başkan Başçı’nın para politikasında ilave sıkılaşmaya gitmeyecekleri ve mevcut faiz seviyesinin Türk lirasının dolara karşı sene sonunda 1,92 seviyesine yükselmesi için yeterli olduğu açıklamasına sert bir satış dalgası ile cevap verdi.

Başkan Obama’nın kimyasal silah kullandığı gerekçesiyle Suriye’ye askeri müdahale yapacakları açıklaması piyasalardaki tedirginliğin daha da artmasına neden oldu. Petrol fiyatları (Brent) 115 doları geçerken Brezilya, Endonesya, Güney Afrika, Hindistan ve Türkiye gibi dış kaynak ihtiyacı yüksek ülkelerde 2011 sonbaharındaki Avro borç krizinden bugüne görülen en sert satış dalgası yaşandı.

Türk lirası dolara karşı 2.0’daki desteğini kırarak tarihi olarak gördüğü en düşük seviye olan 2,06 civarında dengelenirken, 10 yıllık tahviller 10,7 seviyesine kadar yükseldi, Borsa İstanbul 2012 yılındaki kazancının büyük kısmını vererek 65,000 seviyesinin altına geriledi.

Merkez Bankası’nın giderek sertleşen küresel dalgaya rağmen faiz oranlarında şok bir artışa gitmemesinin nedenini anlayabiliyoruz. Ekonomik büyümede sert bir inişin banka bilançolarında ve toplumsal dinamiklerde yapacağı tahribatı gören Merkez Bankası şok faiz artışıyla ekonomiyi vurmaktan kaçınıyor. Para politikası bize göre çok daha sıkı olan Brezilya, Hindistan ve Endonezya piyasalarındaki kayıpların bizden pek farklı olmaması Merkez Bankası’nın uyguladığı politikayı  destekliyor.

Peki tamam anladık… Bundan sonra ne olacak? Bir yanda FED dalgası diğer cephede Suriye şoku ile boğuşan piyasalarda gözler bu hafta Merkez Bankası’na kilitlenmiş durumda. Fonlama faizlerinin normal günlerde %6.75 ek sıkılastırma günlerinde ise %7.75 de kalacagını belirten ve şok faiz silahını masadan kaldıran Başçı’nın Türk lirasındaki değer kaybını kontrol altına almak için ne yapacağı merak ediliyor.

23 Ağustos itibariyle Merkez Bankası’nın döviz rezervleri 129 milyar dolar, altın hariç brüt rezerv büyüklüğü 109 milyar dolar, kullanabilir net rezerv büyüklüğü 40 milyar dolar düzeyinde. Mevcut rezerv büyüklüğü Merkez Bankası’nın agresif dolar satarak piyasalara müdahale etme gücünü sınırlıyor.

Son bir ay boyunca gerek Türkiye’de gerekse Hindistan, Endonezya gibi ülkelerde merkez bankaları’nın müdahalelerine rağmen yaşanan kayıplar döviz satışının pek işe yaramadığını gösteriyor. Küresel yatırımcı küçük havuzdaki büyük balık gibi ne çıkabiliyor ne de rahat duruyor.

Merkez Bankası’nın Mayıs ortasından bugüne kadar 8 milyar dolarlık döviz satmasına rağmen Türk lirası dolara karşı 2,05 seviyesine zayıfladı. 2011 yılından bugüne Türk lirası devlet tahvili piyasasına 40 milyar dolara yakın para girmesi döviz satışıyla piyasaların rahatlamasının mümkün olmadığını gösteriyor.

Bizim beklentimiz Merkez Bankası’nın döviz satarak rezervlerini ve kredibilitesini tüketmek yerine Brezilya Merkez Bankası gibi swap ve repo yoluyla  veya daha önce kullandığı döviz depolar yoluyla  piyasaların döviz talebini karşılayacağı yönünde. Bu sayede piyasalar ellerindeki devlet tahvillerini kullanarak döviz  temin ederken Merkez Bankası’nın döviz  rezervleri değişmeyecek.

Alınacak önlemler ne derece işe yarayacak? Türkiye’deki pozisyonunu her ne pahasına olursa olsun azaltmak isteyen isteyen küresel yatırımcıların derdine Merkez Bankası’nın ilacı deva olmayacak. Ama yüksek döviz borcu nedeniyle korkulu rüya gören Türk şirketleri bu sayede kısa vadeli borçlarını öteleyebilmek için zaman  kazanacak.

Merkez Bankası’nın ilacı derman olacak mı? Bu sorunun cevabı küresel şokun şiddetine ve süresine bağlı olarak belirlenecek. Küresel dalgaların zaman içinde sakinleştiği bir senaryoda Merkez Bankası’nı faizleri artırmadığı için alkışlayacağız. Küresel dalgaların tsunamiye döndüğü bir senaryoda ise faiz artıran ülkelerin durumunun  çok da farklı olmadığını göreceğiz.

Serhat Gürleyen, CFA

Direktör | Araştırma

Not artışının ardından…

Geçtiğimiz hafta dünyanın gündemini ABD başkanlık seçimleri Türkiye’nin gündemini ise Fitch’in ülke kredi notunu yatırım yapılabilir düzeyine yükseltmesi belirledi. Küresel risk iştahı  ABD seçimleri sonrasında artan mali uçurum riski nedeniyle bozuldu. Türkiye piyasaları not artırımının verdiği destekle dünya borsalarındaki satış dalgasından kurtuldu. ABD başkanlık seçimlerini sağlık sigortasının kapsamını genişletmeyi ve zenginlerden aldığı vergileri artırmayı vaat eden Obama kazandı. Seçim sonuçlarının Cumhuriyetçiler ve Demokratlar arasındaki güç dengesini değiştirmemesi “mali uçurum” korkusunu yeniden gündemde ilk sıraya taşıdı.

Mali uçurumun ABD ekonomisini durgunluğa sürükleyeceği korkusu dünya borsalarında sert satışlara yol açtı. Almanya ekonomisinin Avrupa’da yaşanan sorunlardan etkilenmeye başladığını gösteren veriler piyasalardaki satışları hızlandırdı.  ABD ekonomisinden ve Çin’den gelen görece güçlü veriler piyasalardaki satış dalgasını tersine çevirmekte yeterli olmadı. Avrupa ve ABD borsaları %2 civarında gerilerken dolar avroya karşı son iki ayın en yüksek seviyesine yükseldi.

Haftanın sürprizi Fitch’den geldi. Fitch genel beklentinin ve bizim tahminimizin tersine Türkiye’nin notunu yatırım yapılabilir seviyesine çıkardı.  Not artışı sonrasında borsa yeni zirveler görürken, DİBS faizleri bugüne kadar gördüğü en düşük seviyelere geriledi. Fitch yaptığı açıklamada kredi notundaki artışı yumuşak iniş sayesinde makro finansal risklerin azalmasına, azalan kamu borçlarına, sağlam bankacılık sistemine ve güçlü büyüme dinamiklerine bağladı. Perşembe günü yapılan toplantıda Fitch’in cari açıkda kısa vadede önemli bir düzelme beklemediğini ancak finansman cephesinde bir sorun görmediğini örendik.

Geç kalmış bir adımdı, yıllardır hakkımızı yediler gibi tribün tartışmalarını bırakıp geleceğe bakalım. Bundan sonra ne olacak? Not artırımı sonrasında yapılan ilk yorumlarda olduğu gibi  Türkiye’ye 100 milyar dolara yaklaşan yeni kaynak girecek mi? Ekonomi yönetiminin yeni dönemde izleyeceği politikalar ne olacak?
Önce işin teknik tarafına bakalım. Not artışı sonrasında küresel sermayenin Türkiye’ye daha fazla kaynak aktarması için en az bir kredi kuruluşunun daha notumuzu yatırım yapılabilir seviyesine yükseltmesi gerekiyor.

İki hafta sonra İstanbul’da toplantısı olan Moody’s not artırımına en yakın aday olarak karşımıza çıkıyor. Moody’s Fitch’in açtığı yolu izleyip not artırımına gider mi, bekleyip göreceğiz. Bizim görüşümüz belli. Büyümedeki yumuşak inişe rağmen cari açık ve enflasyon cephelerinde henüz yeterince yol alınamadığını söylüyoruz. Gelişmekte olan ve yatırım yapılabilir ülkeler arasında cari açığı ve enflasyonu %7-%8 civarında olan bir ülke bulunmuyor.

Piyasalarla ilgili görüşlerimizde  bir değişiklik yok.  Türk lirası için müzmin iyimserliğimizi koruyoruz. Haziran başında Merkez Bankası’nın genişleyici para politikasına geçmesi nedeniyle İMKB için verdiğimiz olumlu görüşü koruyoruz.  Tahvil cephesinde sabit faizli kıymetler yerine değişken faizli veya enflasyona endeksli kıymetleri öneriyoruz.

Bize ayrılan yerin sonuna geldiğimizden ekonomi yönetiminin önümüzdeki dönemde izleyeceği politikaları haftaya tartışacağız.

Serhat Gürleyen, CFA

Araştırma Direktörü

 

Uçurumdan Önce Son Son Çıkış

ABD seA�imleri nihayet Obamaa��nA�n zaferi ile sonra erdi. Sadece BaAYkana��A�n deAYil aynA� zamanda Senato ve Temsilciler Meclisinin de deAYiAYmediAYini görüyoruz. Yani statüko tamamen korunmuAY oldu. ABD sistemi BaAYkana��A�n çok AYey yapmasA�ndan ziyade az AYey yapabilmesi üzerine kurgulanmA�AY bir sistem. Devlet A�n plana A�A�kacaAYA�na serbest giriAYimin ekonomiyi ve sosyal hayatA� yA�nlendirmesi istenilen bir yapA�sA� var.

Nitekim farklA� partilerin kontrolündeki meclisler bu durumun realizasyonuna büyük A�lA�üde katkA�da bulunuyor. Ancak içinde bulunduAYumuz dA�nemin A�zelliAYi nedeni ile bu bA�lünme tehlikeli olabilir. KA�sa vadede ABDa��nin kaderini baAYkanlA�k seA�iminden ziyade mali uA�urumun nasA�l aAYA�lacaAYA� belirleyecek. Mali uA�urum konusunun detaylarA�na bakmadan A�nce Obamaa��nA�n atayacaAYA� yeni hazine bakanA�nA�n kim olacaAYA� piyasaya vereceAYi sinyal nedeni ile A�nem taAYA�yor. A�rneAYin Erskine Bowles gibi bir isim Obamaa��nA�n gerA�ekten aA�A�klarA� kapatmaya kararlA� olacaAYA�nA� gA�sterecektir. Mali uA�urum bildiAYiniz üzere pek çok Bush vergi indiriminin 31.12.2012de sonra ermesi ve ardından otomatik kA�sA�ntA�larA�n baAYlamasA�na verilen ad.Detay vermek gerekirse:

-Bush vergi indirimlerinin toplam maliyeti 55 bn dolarA� üst gelir 210 bn dolarA� orta ve alt kesimler olmak üzere yaklaAYA�k 265bn dolar seviyesinde oldu. Azimdi bu indirimlerin kA�smen sona erdirilmesi tartA�AYA�lA�yor.AAYaAYA�da cari durumu ve Obamaa��nA�n teklifini görüyorsunuz.

-GeA�en yıl borA�lanama tavanA�nA�n arttA�rA�lmasA� tartA�AYmalarA� sA�rasA�nda karara baAYlanan bir kA�sA�ntA� da savunma sanayine yA�nelik oldu. Burada toplamda 160bnA� ordu A�zelinde 110 bn dolar sA�z konusu ancak Obama 3. aA�A�k oturumda bu artA�AYA�n kA�tü bir fikir olduAYunu ve uygulamayacaAYA�nA� sA�yledi.

-2%lik ve yaklaAYA�k 140 bn dolar civarA�na gelen sosyal güvenlik vergi indirimi ve uzatA�lan işsizlik sigortasA�.

-ABDa��de son 10 yA�ldA�r Doc Fix diye bilinen ve devamlA� sona erdirilmesi sA�z konusu olan bir uygulama var. Bu uygulama asla sonra ermediAYi gibi her BaAYkan sona erdireceAYini sA�yleyerek hayali bir AYekilde bütA�e aA�A�AYA�nA� düAYürüyor. Doc Fix doktorlara Medicare üzerinden giden paranA�n sA�nA�rlandA�rA�lmasA� ile ilgili bir uygulama. Buradan da 105 bn dolar var. Muhasebe hilesi olmadan bakA�ldA�AYA�nda bu kalem aA�A�AYa 210 bn dolar civarA�nda bir AYey ekliyor.
A�eAYitli A�alA�AYmalarda fiscal cliff büyüklüAYü 500-650 bn civarA�nda gA�rünüyor. YukarA�daki büyüklükleri A�eAYitli kombinasyonlarla GDPa��nin 0-4%si arasA�na getirebilirsiniz. Temelde Demokratlar aA�A�klarA�n vergi artA�AYlarA� ile Cumhuriyetciler de harcamalarA�n kA�sA�lmasA� ile kapatA�lmasA� gA�rünüAYü savunduAYundan meclista bir A�apA�AYma yaAYanabilir. Vergi artA�AYlarA� a�?A�arpana�? etkisine de sahip olduAYundan Cumhuriyetcileri korkutuyor. Nitekim Obamaa��nA�n ilk ekonomi takA�mA�nda da gA�rev yapan Christina Romera��in THE MACROECONOMIC EFFECTS OF TAX CHANGES: ESTIMATES BASED ON A NEW MEASURE OF FISCAL SHOCKS, baAYlA�klA� A�alA�AYmasA�nda (her vakada olmasa da) vergi artA�AYlarA�nA�n negatif etkisinden bahsediliyor.

SeA�imden hemen sonra gelen satA�AYlarA� da sermaye piyasaklarA�nda gA�rülecek vergi artA�AYlarA�na baAYlayabileceAYimizi düAYünüyorum. YukarA�daki tablodan A�zetlemek gerekirse :

-Sermaye KazanA�larA�nda vergi Obama'nA�n planA�na gA�re 250K'nin altA�ndakiler iA�in 15% olmaya devam ederken 250K üzerinde 20%+3.8% olarak yani 8.8% artacak.

-Temettü gelirlerinde 250K'nin altA�nda 15% olmaya devam ederken 250K üstünde dahil olduAYunuz gelir vergisi dilimi +3.8% ile vergilendirilecek.

Peki UA�urum AAYA�labilecek Mi?

Temsilciler Meclisinin cumhuriyetcilerin kontrolünde olmasA� korkularA� arttA�rdA�. AslA�nda asA�l dikkat etmemiz gereken Tea Party-A�ay Partisinin Cumhuriyetci grupta ne kadar etkin olabileceAYi. Zira bu konuda radikal tavA�rlar sergileyenler onlar. KiAYisel gA�rüAYüm ilk baAYta negatif bir etki yaratacak tartA�AYma aAYamasA�ndan sonra konunun halledileceAYi ve hisse piyasasA�na pozitif yansA�yacaAYA�. Ancak AYimdilik kemerlerinizi baAYlayA�n.

Azant Manukyan

Müdür YardA�mcA�sA� | Uluslararası Piyasalar

zp8497586rq

ABD Verilerini Anlamak -1

Cuma günü aA�A�klanan NFP'da gA�rülen büyük düAYüAY, ardından Welch'in topa centilmenlik dA�AYA� sert bir AYekilde girmesi ve bu verinin politik olarakta çok kritik olmasA� (Obama'nA�n Beyaz Saraya geA�tiAYi Ocak 2009daA� oran 7.8% olmuAYtu, AYimdi yine oradayA�z) tartA�AYmanA�n standartlarA�n dA�AYA�na A�A�kmasA�na neden oldu. Daha A�nce Nixon zamanA�nda işsizlik verileri gerA�ekten de manipule edildiAYi iA�in Welch'in iddialarA� komplo teorisi olmayabilir. Ancak bu beni aAYan bir konu olduAYundan teknik noktalardan ayrA�lmamak daha doAYru olacak.

ABD işsizlik verisi ve oranA� dediAYimizde hepinizin bildiAYi gibi temelde 2 farklA� anketten bahsediyoruz.Household ve Establishment survey olarak bilinen bu iki anketin teknik adlarA� Current Population Survey ve Current Employment Statistics surveydir.

Household anketi adA� üstünde 60,000 hane baz alA�narak yapA�lan bir anket.Ajanslardan veri toplu halde geA�se de aslA�nda iAYgüA�ü, istihdam ve işsizlik oranA� gibi veriler iA�in bu ankete bakA�yoruz. Establishment survey ise kamu organlarA� da dahil olmak üzere yaklaAYA�k 141,000 iAY yerini baz alarak istihdam, A�alA�AYma saatleri,ücretler gibi verileri saAYlA�yor. Bu anket tarA�m dA�AYA� sektA�rün yaklaAYA�k 1/3'ünden saAYlanA�yor.

SA�k yapA�lan bir hata haftalA�k işsizlik baAYvurularA� aA�A�klandA�AYA�nda bu veriyi aA�A�klanacak NFP'a baz kabul etmek. Zira yukarA�da saydA�AYA�m her iki anket ayA�n 12'sini iA�eren haftayA� (A�zellikle household) veya 12'sini de iA�eren ücret A�deme haftasA�nda toplanA�yor. Yani ay sonunda toplanmA�AY IJC aslA�nda o ayA�n NFP'u iA�in bir anlam ifade etmiyor.

Anketler FarklA� YapA�lara Sahip

Household anketi 16 yaAY üzerindeki kiAYileri iAY sahibi-iAYsiz veya iAY güA�ünün dA�AYA�na AYeklinde sA�nA�flandA�rA�yor. A�AY sahibi olarak kabul edilmeniz iA�in “anket haftasA�nda”A� ücret aldA�AYA�nA�z bir iAYte A�alA�AYmanA�z, kendi iAYinizde A�alA�AYmA�AY olmanA�z,kendi mesleAYinizi icra etmeniz, tarA�mda (bir tarlada) A�alA�AYmA�AY olmanA�z veya ücretsiz bile olsa en az 15 saat kendi tarlanA�zda/aile Şirketinde A�alA�AYmA�AY olmanA�z gerekiyor.KA�tü hava koAYullarA�, grevler, tatil dA�nemi vs gibi “geA�ici” koAYullar nedeni ile iAYte olmayanlar da iAY sahibi kabul ediliyor.Bu ankette 1 kiAYi sadece “1 kiAYi” olarak sayA�lA�yor (evet mantA�ksA�z bir cümle kurdum ama okumaya devam edin lütfen)

Bu ankete gA�re iAYsiz kabul edilmeniz iA�in ise sA�z konusu haftada bir iAYe sahip olmamanA�z ancak A�alA�AYamaya müsait olmanA�z ve sA�z konusu hafta dahil 4 haftalA�k süre içinde aktif iAY arA�yor olmanA�z gerekiyor (tümü).

Establishment anketi ise fabrika, ofis, devlet kurumlarA� vsdeA� A�alA�AYA�p referans haftasA�nda ücret alanlarA� kapsA�yor.2 iAYiniz varsa bu ayrA� ayrA� deAYerlendiriliyor. SektA�rünüze gA�re saatler ve ücretler sA�nA�flandA�rA�lA�yor.

O halde:

  • Household anketinde tarA�m iAYA�ileri, kendi iAYine sahip kiAYiler, aile iAYinde ücretsiz A�alA�AYanlar iAY sahibi gA�rünürken Establishmet anketinde gA�rünmüyorlar.
  • Household anketinde ücretsiz izine A�A�kanlar iAY sahibi gA�rülürken Establishmentta gA�rünmüyor.
  • Household anketi 16 yaAY ve üstünü kapsarken Establishmentta yaAY sA�nA�rA� yok.
  • Householdda kiAYi sadece 1 pozisyon sahibi gA�rünürken Establishmentta kaA� iAYiniz varsa istatistiAYe o sayA�da giriyorsunuz.
  • Householdda yarA� zamanlA� bir iA�iniz varsa istatistiAYe iAY sahibi olarak geA�erken Establishment anketinde geA�emiyorsunuz.

DetayA�na girmenin faydasA� yok, bu verilerin istatistiki yA�ntemleri de farklA�. A�rneAYin Household anketinde yeni mevsimsel düzeltmeler sadece anket ayA� iA�in uygulanA�rken Establishment anketinde son 3 aylA� veri düzeltiliyor.Establishment anketinde yeni Şirketlerin yarattA�AYA� istihdamA� daha iyi okuyabilmek iA�in kapanan Şirketlerde yaAYanan kayA�p direkt olarak veriye girmektense birth/death modeli üzerinden ayarlamalar yapA�lA�yor.

A�AYsizlik oranlarA�na gelirsek:

Household anketi üzerinden takip edilen popüler oran U3.Bunun aA�A�klamasA�nA� yukarA�da yapmA�AYtA�m. U1 15 haftadan daha uzun süre iAYsiz kalanlarA� gA�steriyor. U2 iAYini (tam veya yarA� zamanlA�) kaybedenleri gA�steriyor. U4 ise para arzA� gA�stergesi M2 misali U3'e ek olarak iAY bulmaktan vaz geA�erek aramayA� durduranlarA� da kapsA�yor. U5 U4'e A�alA�AYmayA� isterdim ancak ancak aktif bir arayA�AY içinde deAYilim diyen kesimleri ekliyor. Son olarak U6 tam zamanlA� A�alA�AYmak istemesine rağmen iAY bulamayan YarA� zamanlA� A�alA�AYanlarA� kapsA�yor.

O halde U3'te keskin bir düAYüAY olurken 14.7%de sabit kalmasA� da anlaAYA�lA�yor.Bu çok sorulan bir soru oldu.

Peki NFP düAYük gelmesine rağmen bu veri neden “nispeten” pozitif? AslA�nda 150K'nA�n üzerindeki bir NFP son derece yetersiz.Bu verinin de detaylarA� kuvvetli bir NFP'u temsil etmiyor. Ancak önemli bir kaA� noktayA� cuma günü belirtmiAYtim. InAYaat sektA�rü 4 aydA�r geniAYliyor, Kamuda son 2 ayda iAYten A�A�kartmalar sonlanmA�AY durumda,A�alA�AYma süresi taban yapA�yor, KatA�lA�m oranA� ve Employment ratio çok düAYük rakamlardan yukarı tepki vermeye A�alA�AYA�yor. 27 hafta ve üstünde iAYsiz olanlarA�n sayA�sA� 2009dan bu yana ilk kez 5 milyonun altA�na 4,844 milyona geriledi.

Gelelim kA�ssadan hisseye. GeA�en hafta aA�A�klanan FOMC toplantA�sA�nda yine çok önemli ve piyasanA�n üzerinde fazla durmadA�AYA� bir cümle vardA� (sonra aaa FED sürpriz yaptA�).” At the conclusion of the discussion, most participants agreed that the use of numerical thresholds could be useful to provide more clarity about the conditionality of the forward guidance but thought that further work would be needed to address the related communications challenges.”A� FED A�nümüzdeki toplantA�larda aA�A�k bir hedefle karAYA�mA�za A�A�kmaya hazA�rlanA�yor. Burada AYimdilik en büyük aday Evans'A�n 3%'e7% oranA� . KiAYisel olarak FED'in 7.8%lik işsizlik oranA�nA�n kalitesinden pek memnun olduAYunu düAYünmüyorum. ABD ekonomisinin hA�zla toparlanabileceAYinden de AYüpheliyim (GDP 1.3%'e revize edilirken GDI sadece 0.1%A� oldu). Fiscal Cliffte hA�zla üzerimize geliyor. Ancak herAYey iyiye doAYru gidiyorsa ve Evans kuralA� aA�A�klanA�rsa piyasa hesaplarA�nA�/fiyatlamalarA�nA� deAYiAYtirmek zorunda kalabilir.

Devam edecek…

Azant Manukyan

Müdür YardA�mcA�sA� | Uluslararası Piyasalar

zp8497586rq