Gölge Bankacılık Nedir?

AslA�nda bu deyim sA�radan yatA�rA�mcA�nA�n hayatA�na 2008 krizi ile girdi. GA�lge bankacA�lA�ktan ziyade o zamanlar popüler terim SIV olmuAYtu. Azimdi A�in’le beraber gA�lge A�ne A�A�kA�yor. FSB 2012 yA�lA�nda “olaAYan bankacA�lA�k sistemi dA�AYA�nda aktA�r ve faaliyetlerle yapA�lan kredi aracA�AYA�” olarak tanA�mlamA�AYtA�. Standart bankacA�lA�k, yani mevduat toplama ve kredi verme, veya sigortacA�lA�k iAYlemleri dA�AYA�nda yapA�lan A�rneAYin banka iAYtirakleri üzerinden depozito ve kredi iAYlemleri, teminatlandA�rmalar, OTC iAYlemler, SIV’ler üzerinden seküritizasyonlar vs bu tanA�ma giriyor. Bu tanA�mA� da IMF’in Azubat 2014 tarihli bir A�alA�AYmasA�ndan aldA�m.

Gelelim ana akA�m yatA�rA�m bankalarA�nA�n dA�AYA�nda daha tarafsA�z A�alA�AYmalar üzerinden A�in gA�lge bankacA�lA�AYA�na bir giriAYe. A�ncelikle 10 sene A�nce tamamen banka kredileri üzerinde dA�nem sistemde artA�k kredilerin payA� 50%lere gerilemiAY durumda. BilanA�o dA�AYA� finansman teknikleri, A�in A�zelinde konuAYursak trust kredileri, Şirketler arasA� krediler vs aAYaAYA�daA�gA�rdüAYünüz üzere 30% paya A�A�kmA�AY durumda (kaynak CEW).

RakamlarA�n güvenilirliAYi tartA�AYA�lA�r olsa da PBOC’nin saAYladA�AYA� veri ve daAYA�lA�mlarA�A�AYurada gA�rebilirsinizA�AAYaAYA�dakiA�gA�rsel olarak durumu sunuyor. Shanghai’da GB’nin payA� 46% olurken Tibet (hadiii) 45%, Heilongjiang 45% Guizho 42% ve Yunnan 42% AYeklinde gidiyor.

Peki A�A�in’de bahsi geA�en Trust ürünler nedir? Genelde belli bir eAYiAYin üzerinde varlA�AYa sahip yatA�rA�mcA�lara sunulan ve taban bir büyüklüAYü olan bir nevi nitelikli kiAYilere veya Şirketlere A�zel bono tipi ürünlerdir diyebiliriz. Faiz getirileri 10% ve üstü olduAYundan standart mevduatlara (normal mevduat getirisi 3%)A� gA�re çok daha fazla talep gA�rmektedir. Fonlar A�eAYitli endüstrilerde yatA�rA�mlar kadar yerel hükümet projelerinin de fonlanmasA�nda kullanA�lA�yor.

GeA�en yıl A�rnek verdiAYim Golden Elephant tarzA� wealth management ürünleri (A�zel bankacA�lA�k ürünleri diyelim) ise daha perakende ürünler ve genelde banka bilanA�olarA�nda ve yine genelde büyük A�lA�üde banka garantileri ile destekleniyor. DolayA�sA� ile yatA�rA�mcA� kitlesi ve bir defaultun sonuA�larA� aA�A�sA�ndan Trust ve WMP ayrA� kefelere koyulmalA�.

TrustlerA�n ulaAYtA�AYA� büyüklükle ilgili pek çok rakam duymuAY olabilirsiniz. Resmi istatistiklere gA�re iseA�büyüklük 10.9 trilyon Yuan. Ancak detaylara baktA�AYA�nA�zda bunun yarA�sA� yani 5.2 trilyonluk kA�smA� yatA�rA�m amaA�lA�.

BankalarA�n hangi koAYullar altA�nda bu ürünlerden sorumlu olduAYu önemli. Zira hatA�rlarsanA�z ICBC geA�tiAYimiz aylarda sorumluluk (Credit equals gold #1 Collective Trust Product) taAYA�madA�AYA�nA� ifade etmiAYti. Bankalar sadece ürünün daAYA�tA�mA�na aracA�lA�k yapA�yorlarsa sorumlu deAYiller. Ancak A�nceki A�rnekteki gibi collective deAYil de single trust product tarzA� (kredi sekuritizasyonunda kullanA�lA�yor)A� bir üründe sorumluluk taAYA�dA�klarA� var sayA�lA�yor (bu iki ürün arasA�nda banka ve Şirketin aldA�AYA� ücretler de çok farklA�). Azayet Trust finansal piyasalara yatA�rA�m yapmA�AY ise kesinlikle yatA�rA�mcA�sA� sorumlu tutuluyor. DiAYer vakalar ise gri bA�lgede kalA�yor.A� Bu vakada Trust’A�n 3 bn yuan kredi saAYladA�AYA� KA�mür Şirketi batA�nca Trust katA�lA�mcA�larA�nA�n akA�beti tartA�AYma konusu olmuAYtu.

Bir sonraki yazA�da bu ürünlerin sistemdeki yerine deAYineceAYim. Ancak A�in ekonomisinde “trust” konusu bir sonuA� ekonominin sorunu çok daha temel.

Azant Manukyan

Müdür | Uluslararası Piyasalar

Çin’de Gölge Bankacılık

“Gölge Bankacılık” ABD’de Lehman ile başlayan krizin ardından finans piyasasının gündemine oturdu. Genel olarak gölge bankacılık sistemi; tam anlamıyla banka konumunda bulunmayan ve bankacılık düzenlemelerine tabi olmadığı için denetlenemeyen fakat aynı zamanda ticari bankaların sağladığı hizmetlere yakın hizmetleri sağlayabilen kurumların faaliyetleri anlamına geliyor. Gölge bankacılığın Çin’de tehlikeli bir hal almaya başladığı yorumları ve ABD benzeri bir krize zemin hazırladığı haberleri sıcak konular arasına girmeyi başardı. Özellikle 20 Ocak tarihinde açıklanan gayri safi yurtiçi hasılanın 7,7% oranında artış göstererek bir önceki dönemin altında kalmasıyla Çin’de yeni dengelerin nasıl olacağı konuşulmaya başlandı. Gölge bankacılığın Çin’de ortaya çıkan hali daha çok kurumların servet yönetimi amacıyla topladıkları paraları kredi vermeleri olarak görülüyor.

Dünya çapında gölge bankacılığın net boyutları bilinmese de tahminler oldukça etkileyici. Örneğin Finansal İstikrar Kurulu, 2012 yılsonu itibariyle işlem hacmini 70 trilyon dolara yakın olarak tahmin ediyor. 2013 yılında yayınlanan raporunda ise toplam finans sektörünün yaklaşık 25%’ine eşit olduğunu yeniliyor. Çin’e bakarsak; Fitch ve JP Morgan gölge bankacılık hacmini 2012 sonu itibariyle 6 trilyon dolara yakın tahmin ediyor. Çin Sosyal Bilimler Akademisi ise 2012 sonunda gölge bankacılık sektör büyüklüğünün ülke GDP’sinin 40%’ına ulaştığını söylüyor.  Aynı zamanda gölge bankacılık büyüme hızı, bankacılık sektörü büyüme hızını ikiye katlamış durumda. S&P raporuna göre de Çin’de gölge bankacılığın sağladığı krediler 2010 yılı sonundan 2013 yılına kadarlık dönemde 34% oranında hızla artış gösterdi.

Sistemdeki önemli nokta gölge bankacılık içindeki kurumların ellerinde tuttukları varlıkların bankalara göre çok daha az likit ve riskli aynı zamanda da çok daha uzun dönemli olması. ‘The Economist’ dergisi Haziran ayında yayınladığı detaylı çalışmasında Çin bankacılık sistemi ile alakalı çarpıcı bir gerçeği gözler önüne seriyor; araştırmaya göre devlet bankaları tarafından kredi talepleri reddedilen Çin’deki küçük kurumlar hayatta kalabilmek için 20-24% oranında faiz ödemeye gönüllü oluyorlar; bu veri de bizi Çin bankacılık sisteminin yapısal sorunlarına götürüyor. Ülkenin bankacılık yapısına büyük kuruluşlar hakim ve bu bankalar daha çok büyük ve risksiz şirketlere kredi vermeyi yeğliyor. ABD gibi ülkelerde küçük bankalar büyük bankaların liginde olmayan bu boşluğu doldursalar da Çin’ de böyle bir sistem ‘henüz’ yok.

Çin gölge bankacılık düzenlemeleri için adımlar atmaya başladı; zaten çok önceden uyarı sinyalleri almışlardı; örneğin Moody’s 2013 yılı raporunda Çin için ‘gölge bankacılık sistematik riskler yaratıyor’ şeklinde uyarısını yapmış. Çin Sosyal Bilimler Akademisi uzmanları da maliye piyasasında talebi yumuşatarak gölge kredi işlemleri ile mücadeleyi arttırmanın şart olduğunu söylemişti. Çin tarafından atılan adımlar henüz net olarak paylaşılmasa da Ocak ayı başında basında yer alan haberlerde bankacılık sektöründe daha büyük bir denetim mekanizması oluşturulması ve gölge bankaların denetlenmesi öngörülüyor. Ayrıca Çin’de finans sektörünün genişletilmesi ve bu alanda rekabetin artırılması planları çerçevesinde bu yıl 5 yeni özel banka açılması tasarlanıyor. Gölge bankacılık ile savaşta kararlı olduklarını bu haberlerin hemen ardından zaten gördük; ‘Credit Equals Gold #1 Collective Trust Product’ isimli yatırım fonunu Commercial Bank of China’nın kurtarmayacağını açıklaması ile Çin’de ilk defa bir fon kurucusu olduğu banka tarafından kurtarılmıyor. Fonun batış hikayesinin arkasında ise ‘Shanxi Zhenfu Energy’ isimli şirkete verdiği 3 milyar Yuan krediyi geri alamaması yatıyor.

Çin tarafındaki ikilemde ise aynı zamanda gölge bankacılığın ülke ekonomisine yararlar getirdiğine de işaret ediliyor ve gölge bankaların, mali kalkınmanın ve yeniliklerin önlenemez sonucu olduğu belirtiliyor. Gölge bankacılığın engellenmeye çalışılmasının Çin ekonomik büyümesi üzerinde negatif sonuçlar yaratacağı görüşünü savunanlar da az sayıda değil…

Seyran Onay

Uzman Yardımcısı | Uluslararası Piyasalar – SGMK ve FX