Savaş mı? Çatışma mı? Yanlış Anlama mı?

Kur SavaAYA� tanA�mA�nA�n oldukA�a popüler olduAYu AYu günlerde, bu iki kelimeyi kullananlarA�n aslA�nda 3 kelimeyi daha tekrarlamalarA� gerekiyor a�?beggar-thy-neighbora�?. TürkA�e'ye tam A�evirisi nasA�l olur bilemiyorum, ancak bir nevi a�?komAYun aA� yatarken sen tok yatmaya A�alA�AY.a�? politikasA� AYeklinde A�evirebiliriz. 1929 Depresyonu'nu daha A�nceki bir A�alA�AYmamda çok detaylA� olarak farklA� ekonomi okullarA�nA�n bakA�AY aA�A�sA�yla deAYerlendirmiAYtim. Bu nedenle bu yazA�da genel durumdan ziyade o dA�nem yaAYanan kur hareketleri ve ticaretin durumuna kA�saca deAYiniyorum.

AslA�nda 1929 krizinden A�nce taslak haline getirilen tam olarak depresyona yA�nelik bir yasa olmayan Smoot-Hawley Gümrük YasasA� Haziran 1930'da yürürlüAYe girdi. O tarihlerde ABD bugünkü gibi borA�lu deAYil, kreditor bir ülke olduAYundan tepkiA� A�ekti. Ancak savaAYA� baAYlatan hareket olarak bu yasayA� gA�rmemiz AYart deAYil.

Kur savaAYA� da diAYer büyük ancak fiziksel savaAYlar gibi aslA�nda Avrupaa��da patlak verdi. A�nce zaten 1. Dünya SavaAYA� nedeni ile zor durumda olan Almanya dA�viz iAYlemlerine sA�kA� kontroller getirdi, ardından Macaristan ve Avusturya benzer kararlar aldA�. Azili gibi emtia üreticileri fiyatlarA�n düAYmesiyle aA�A�lan yolda devam etti. Ancak asA�l belirleyici hareket A�ngilterea��nin altA�n rezervlerini kaybetmeye baAYlamasA� ve Fransa ile ABDa��yi suA�layarak 19 Eylül'de altA�n standardından A�A�kmasA� oldu. Danimarka, Filandiya, A�sveA� gibi ülkeler anA�ndan kurlarA�nA� devalue etti. AAYaAYA�daki gA�rselde gerA�ek bir kur savaAYA�nA�n seyrini gA�rebilirsiniz.

Pound'da yaAYanan bu hareketin ardından, altA�n yeniden A�ngiltere'ye doAYru hareketlenince tüm dünyada ülkeler rezervlerini korumak iA�in kur kontrolleri getirmeye baAYladA�. Fransa, A�ngiliz ürünlerinde 15% vergi getirdi ve ithalat hacmini kA�sA�tladA�. Kanada ve Güney Afrika antidumping yasalarA� A�A�kardA�. AAYaAYA�da gümrük duvarlarA�nA�n seyrini gA�rebilirsiniz.

Hollanda 25% gümrük duvarA� A�ekti. 1929-33 arasA�ndan dünya ticareti 25% azaldA�. AAYaAYA�da A�ticaretin seyrini gA�rebilirsiniz.

Elbette bu hareketlerin hiA�biri A�demeler dengesi, faiz oranlarA�, altA�nA�n akA�AYA�, altA�n standardından A�A�kA�AYlarA�, kredi sistemi gibi diAYer etkenlerden baAYA�msA�z deAYerlendirilemez.

Günümüze dA�nersek; AYu anda doAYrudan kuru hedefleyen veya kur politikalarA� ile hedeflerine ulaAYmaya A�alA�AYan ülkeler var mA� bir bakalA�m. 2 yıl A�nce olsa ilk akla gelecek ülke bariz bir AYekilde merkantalist politikalar uygulayan A�in olurdu. Kur müdahaleleri ve sermaye kontrolleri sayesinden A�in büyük fazlalar vermeyi baAYardA�. Ancak son dA�nemde Yuan net bir AYekilde deAYer kazanmA�AY durumda. ABDa��nin faizler indirmesi ise doAYrudan ekonomik duruma baAYlA� bir hareket. QEa��lerin dolarA�n deAYerini yitirmesi iA�in yapA�lmA�AY bir operasyon olduAYunu savunmak mümkün. Ancak likidite tuzaAYA�na girmiAY bir ekonomide QE uygulamasA�nA�n doAYrudan kuru hedefliyor olduAYunu sA�ylemek hatalA� olabilir. Bono ve hisse piyasasA�nA�n hedeflendiAYi fikri dolardan daha makul. Avrupaa��yA� tamamen konu dA�AYA�nda bA�rakA�yorum. a�?A�spanya-A�talya-Yunanistana�? Eurosu deAYer kaybedecekken a�?Almanyaa�? Euro'su deAYer kazanacak durumda. Bu nedenle kA�sa vadede Euro saAYa sola yalpalamaktan A�tesini yapamA�yor.

Japonya ise AYu ana kadar varlA�k alA�mlarA�nA� büyüteceAYini ve enflasyon hedefini yüzde 2a��ye A�ektiAYini aA�A�kladA�. Bu adA�mlarA�n, varlA�k alA�mlarA� yapan ve 2.5% enflasyona tahamül gA�stereceAYini sA�yleyen ABDa��den bir farkA� yok. Oysa kimse geA�en yıl ABDa��yi kur savaAYA� aA�makla suA�lamadA�. DahasA� Yen diAYerlerinin aksine nette deAYer kazanan bir para birimi. Ancak Abea��nin doAYrudan Yene deAYer kaybettirmek politikasA� yok da diyemeyiz. BA�lgesel A�atA�AYmalar ise elbette var. Euro-CHF kurunu 1.20ye sabitleyen A�sviA�re veya 100 dolar petrole rağmen hatalA� ekonomik politikalar nedeni ile belirli aralA�klarla BolivarA� devalue ederek A�A�züm arayan Venezuela bunlara A�rnek olabilir. Ancak büyüklükleri nedeni ile global bir misillemeye yol aA�malarA� sA�z konusu deAYil. Bu nedenle ileride bir kur savaAYA� yaAYanabilir, ancak yaAYandA�AYA�nA� düAYünmüyorum. Olsa olsa taciz atA�AYlarA� var. AsA�l tehlikeli trend vergilerde ve bu çok ciddi sonuA�larA� olacak bir geliAYme.

Azant Manukyan

Müdür | Uluslararası Piyasalar

zp8497586rq
%d blogcu bunu beğendi: