Piyasalar neden aniden yükselir ve düşer?

Dün Faber CNBCa��de endekslerde 30% düAYüAY beklediAYini sA�yledi.A�2013a��de de sA�ylemiAYti. 2012a��de de sA�ylemiAYti:A�Fabera��in yeteneklerini tartA�AYmak iA�in yazmA�yorum. PiyasanA�n neden umulmadA�k bir anda yükseldiAYi veya düAYtüAYüne dairA�dinamikler üzerineA�istiyorum. DeAYerlemeler çok yüksek olsa da neden A�nümüzde A�nce çok daha yüksek fiyatlar ve ardından tarihte gA�rülmüAY en büyük A�A�küAYün gelebileceAYine dair…

Milton Friedman spekülasyonun piyasayA� bozucu deAYil dengeleyici bir faaliyet olduAYunu savunurken Darwin kanunlarA�nA� geA�erli olduAYunu sA�yler: Spekülasyon stabiliteyi azaltan bir unsur olmasA�nA� savunmak spekülatA�rlerin hep para kaybettiAYini sA�ylemek anlamA�na gelir. Oysa para kaybeden spekülator piyasa dA�AYA�na itilecektir. En iyi olanA�n yaAYamasA� kuralA� gereAYince sadece kar eden spekülatA�rler kalA�r. Bu rasyonel spekülatA�rler de A. Smith’in “gA�rünmez el” mekanizmasA�nA� kuvvetlendirerek piyasanA�n daha stabil olmasA�nA� saAYlar.

Peki bu spekülatA�rler nasA�l baAYarA�lA� olur?A�Keynes‘in The General Theory kitabA�nda bahsettiAYi Güzellik YarA�AYmasA� kavramA�nA� herkes, eksik olarak, bilir. Bilinen hali ile yarA�AYmayA� kazanacak adayA� bulmak iA�in kendi beAYendiAYiniz adayA� deAYil diAYerlerinin (veya juri) beAYendiAYi adayA� kestirebilmeniz gerekir. Borsada iAYlem yapan herkes AYu cümleyi duymuAYtur: XYZ hissesini “alA�yorlar” veya A�A�ok ciddi satA�AYa “geA�tiler”. Hep bu “diAYerleri” olanlar kim? Kimden bahsediyoruz?

GerA�ek hali ileA�Güzellik YarA�AYmasA�nA�A�KeynesA� sA�yle anlatA�r: SeA�ilecek güzellik kraliA�esini bulmasA� durumunda bir A�dül alacak olan yarA�AYmacA�larA�fotoAYraflara baktA�AYA�nda AYayet kendi seA�imini yaparsa hatalA� A�A�kma ihtimali yüksektir. Bu nedenle diAYerA�yarA�AYmacA�larA�n tercih edeceAYiA�adayA� düAYünmesi gerekir. ANCAK diAYer yarA�AYmacA�lar da aynA� AYekilde düAYüneceAYinden sadece kendi adayA�nA�zA� deAYil(1. derece), diAYerlerinin beAYeneceAYi yarA�AYmacA�yA� deAYil(2. derece), diAYerlerinin “diAYerlerinin” beAYeneceAYi adayA�n kim olduAYunu kestirebilmeniz(3.derece) gerekir. Keynes bu iAYlemi 4-5-6. aAYamalara kadar gA�türerek karar verebilenler olduAYunu sA�yler. Bu durumda aslA�nda en güzel aday seA�ilmemiAYtir” a�?a case of choosing those which, to the best of onea��s judgment, are really the prettiest, nor even those which average opinion genuinely thinks the prettiest. We have reached the third degree where we devote our intelligences to anticipating what average opinion expects the average opinion to be. …

DolayA�sA� ile kA�sa ve orta vadede sizin veya benim deAYerlemeler veya teknik gA�stergelere bakarak ne düAYündüAYü önemli deAYildir. DiAYerlerinin ne düAYündüAYü önemlidir ancak diAYer yatA�rA�mcA�lar da diAYer yatA�rA�mcA�larA�n ne düAYündüAYüne baAYlA� olarak pozisyon alacaktA�r.

PEKA� “diAYerlerinin” düAYüncelerini kim dikte eder? A�AYte burada Merkez BankalarA�nA�n rolü ortaya A�A�kA�yor. Daha doAYrusu FED’in. Yine bir mantA�k sorusu, bir oyun teorisi bilmecesi üzerinden ifade etmeye A�alA�AYacaAYA�m.

Bir kabilenin yaAYadA�AYA� bir ada var. Ada kurallarA�na gA�re AYayet mavi gA�z rengine sahipseniz adayA� AYafakta derhal terk etmeniz gerekiyor. Adada ayna yok ve insanlar birbirleri ile gA�z renkleri hakkA�nda konuAYamazlar. Tüm insanlar mantA�klA� kiAYiler.

Kabilede 1, 2, 3… (veya 100) kiAYi maviA�geri kalanA� A�de yeAYil gA�ze sahip.A�Renkli gA�zlülerin olduAYuA�gizli bir bilgi deAYil, herkes herkesin gA�z rengini gA�rebiliyor (yani N-1). Ama tam sayA� bilinmiyorA�doAYal olarak. Bir gün adayA� ziyaret eden ve sA�züne kesin olarak güvenilen bir misyoner adada “en az 1 mavi gA�zlü olduAYunu” sA�yleyerek adadan ayrA�lA�r.

Misyoner aslA�nda zaten bilinen bir bilgiyi paylaAYtA� (ekonomik veriler herkese aA�A�k, deAYerlemelerin tarihi olarak ucuz veya pahalA� olduAYunu herkes görüyor, MACD’i al/sat verdi sinyali çok net). Ancak bu bilginin ciddi sonuA�larA� olacak. A�üNKü misyonerin bu aA�A�klamasA� ile AYimdi “herkes herkesin (bunu N sayA�da arttA�rabilirsiniz) adada en az bir kiAYinin mavi gA�zlü olduAYunu bildiAYini biliyor.A�Daha A�nce de herkesin A�zel olarak bildiAYiA� AYimdi genel bilgi oldu.

Azayet adada 1 tek mavi gA�zlü varsa diAYerlerinin yeAYil gA�zlerine bakarakA� kendisinin mavi gA�zlü olduAYunu anlar ve adayA� terk eder. Azayet 2 kiAYi varsa birbirlerini görüyorlar demektir. Bu nedenle ilk gün mavi gA�zlülerA�birbirine bakarak “herhalde misyoner onu kast etti der” ancak ilk gün kimse ayrA�lmayA�nca ikinci gün “sanA�rA�m 1 mavi gA�zlü daha var ama herkesin gA�zü yeAYil olduAYuna gA�re bu kiAYi benim” diyerek ikisi birden adayA� terk eder. Bu durum 3 ,4 ve N’e kadar devam eder. Yani N gününde N sayA�da insan toplu olarak adayA� terk edecektir. (iAY gA�rüAYmelerinde de sorulan bir sorudur bu, meraklA�larA�na bu ve daha fantastikleri iA�in burada)

A�yice daAYA�ldA� ve çok az kiAYi okuyor var sayarak tamamlA�yorum. Misyoner FED.A�Bir kA�smA�mA�zA�enflasyonun yükseldiAYini ve istihdam piyasasA�nA�n toparlandA�AYA�nA� biliyoruz, bir kA�smA�mA�z aksi gA�rüAYteA�(mavi gA�zlüler var). Ama birbirimizin bunu bilip bilmediAYini bilmiyoruz(ben veya Faber gibi gevezelerin fikirleriA�hariA�). FED enflasyon yükselmiyor, balon yokA�ve istihdam piyasalarA� zayA�f diyor(mavi gA�z yok). Biz de veriye rağmen alA�AYa geA�iyoruz (mavi gA�z varsa bile kimse sA�yleyemeyeceAYinden adayA� terk etmeye gerek yok). Yellen bir gün enflasyon yukarı trendde/iAYsizlik toparladA� veya balon var diyecek. Hepimiz hepimizin enflasyonun yükseldiAYini bildiAYini biliyor olacaAYA�z. Herkes aynA� anda satA�AYa geA�ecek(mavi gA�zlüler aynA� anda adayA� terk edecek). Büyük satA�AY baAYlayacak ama o zamana kadar kimse adayA� terk etmeyecek.

Buffet veya Soros konuAYtuAYunda veya pozisyonlarA�nA� aA�A�kladA�klarA�nda Soros aldA�AYA� iA�in almA�yoruz, baAYkalarA� Sorosa��un yaptA�AYA�nA� yapar ve alA�r,alA�rsa da yükselir diye alA�yoruz, bizim bu nedenle alacaAYA�mA�zA� düAYünenler de alA�yor. Olay bu. Tabii yazA�dan da anlaAYA�lacaAYA� üzere hiA� birisi benim orjinal fikrimA� deAYil A�eAYitli bloglarda konuA�daha fazla detayla iAYleniyor 🙂

Azant Manukyan

Müdür | Uluslararası Piyasalar Hisse Senetleri ve Türev

Bir Cevap Yazın